Κυριακή, 24 Ιουνίου 2007

Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ

Σχόλια συμπληρωματικά των σχολικών βιβλίων.


Κεφάλαιο 34ο
  • εν δε τω αυτω χειμωνι : Το πρώτο σημαντικό γεγονός του 1ου χειμώνα του πολέμου (431) ήταν ο επίσημος ενταφιασμός των νεκρών.
  • πάρεισι και γυναικες αι προσήκουσαι ολοφυρόμεναι : Οι ολοφυρμοί των γυναικών ήταν απαραίτητο στοιχείο των επικηδείων τιμών, γιατί ήταν πολύ κακό για τη μεταθανάτια τύχη του νεκρού το να θαφτεί άκλαυτος.
  • «Μία δε κλίνη…ες αναίρεσιν»: Αφανείς ( άφαντοι, εξαφανισμένοι )
    ήταν η τυπική ονομασία των σκοτωμένων των οποίων τα πτώματα δεν έβρισκαν μετά τη μάχη για να τα θάψουν. Σύμφωνα με τις βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις των Ελλήνων, οι ψυχές όσων δεν τάφηκαν, βασανίζονταν μεταθανάτια. Γι' αυτό ήταν απόλυτα επιβεβλημένη υποχρέωση των ζωτανών να τους θάψουν.Ταφή ήταν και το να ενταφιάσουν ομοιώματα, είδωλα νεκρών, ή να κάνουν εικονική, συμβολική τελετή ταφής.( Μαρτυρίες για συμβολική ταφή συναντάμε στον Ηρόδοτο και τον Ευρυπίδη ).Η ελληνική συμβολική ταφή των νεκρών αναζεί στα νεώτερα κράτη με τη μορφη των μνημείων του Άγνωστου Στρατιώτη ( μετά τον Α΄παγκοσμιο Πόλεμο ).
  • Πλήν γε τους εν Μαραθωνι : Κατά τιμητική εξαίρεση οι 192 μαχητές που σκοτώθηκαν στο Μαραθώνα τάφηκαν στο χώρο που έγινε η μάχη σε ιδιαίτερο κοινό τάφο, τον τύμβο ή σωρό του Μαραθώνα. Ο Παυσανίας αναφέρει ότι επάνω στον τύμβο υπήρχαν στήλες με τα ονόματα των νεκρών κατά φυλές. Έγιναν επιπλέον και άλλοι δυο τάφοι, ένας για τους Πλαταιείς και ένας για τους δούλους.
  • Να αιτιολογήσετε την εναλλαγή των χρόνων των ρημάτων (ενεστώτα- αορίστου ) κατά την αφήγηση των γεγονότων από το Θουκυδίδη.
  • Απάντηση : Ο αόριστος εποιήσαντο παρουσιάζει τη συγκεκριμένη τελετή προς τιμή των συγκεκριμένων νεκρών του πρώτου χρόνου, όπως έγινε σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Οι αλλεπάλληλοι ενεστώτες που ακολουθούν δραματοποιούν την ταφή των νεκρών του μεγάλου πολέμου, δίνουν δηλαδή την εντύπωση ότι η ταφή τελείται μπροστά στα μάτια όλων των μεταπολεμικών αναγνωστών
Κεφάλαιο 35ο

Ο Περικλής αποτελεί την τέλεια έκφραση του ιδανικού ρήτορα.

Προοίμιο:
  • Όπως όλοι οι ρήτορες έτσι και ο Περικλής ακολουθεί μια τυποποιημένη μορφή στο προοίμιο του λόγου του.
  • Αναφέρεται στην καθιέρωση των επιταφίων λόγων επιδοκιμάζοντάς την.
  • Τονίζει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ( με αντικειμενικό στόχο να εξασφαλίσει την επιείκια των ακροατών captatio benevolentiae ).
  • Θεωρεί δεδομένη την αδυναμία του να ανταποκριθεί στο μέγεθος των κατορθωμάτων των νεκρών ( τέχνασμα της ρητοροτεχνικής του προοιμίου ).
  • Τονίζει όμως ότι θα προσπαθήσει να φανεί άξιος των περιστάσεων.
  • Ο τόνος μεγαλοπρεπής, συμβάλλει στην ψυχική ανάταση των ακροατών.
  • Oι μέν πολλοί… : Άγνωστο ποιοι ήταν οι ομιλητές στον Κεραμεικό.


    Σωζόμενοι Επιτάφιοι :

Περικλή : 431 (Κεραμεικός)

Γοργία : Για τους νεκρούς του Πελ/κού πολέμου ( σώζονται αποσπάσματα )
-Προτρέπει σε συμφιλίωση.

Λυσία :
392 – για τους νεκρούς Αθ.που έπεσαν στο Λέχαιο της Κορινθίας.
Πλάτωνα : 362 στο διάλογο «Μενέξενος»= ειρωνικός Επιτάφιος για τους νεκρούς που έπεσαν πριν από την Ανταλκίδειο ειρήνη.

Δημοσθένη :
338 για τους Αθην. ( μάχη της Χαιρώνειας – Κεραμεικός).
Υπερείδη : 322 (Λαμιακός πόλεμος – Κεραμεικός).
  • τον προθέντα … : Σόλωνας ή κατ' άλλους η εκκλησία του δήμου με πρόταση του Θεμιστοκλή κατά τους Περσικούς.
  • ως καλόν αγορεύεσθαι : Επιφυλακτικότητα του ρήτορα για την αξία του λόγου( σε αντίθεση με τους παλαιότερους ). Θεωρεί ότι είναι αρκετές οι έμπρακτες εκδηλώσεις.
  • «αν εδόκει» : εκφράζει μετριοπάθεια – υποτάσσεται στην παράδοση (ρητορικό τέχνασμα με στόχο την επιείκια ).
  • έργω : η θυσία των νεκρών

    έργω : οι έμπρακτες εκδηλώσεις της πολιτείας ( η τελετή στο σύνολό της, τέλεση γυμνικών αγώνων, η προστασία των μελών της οικογένειας των νεκρών…). Ο λόγος υστερεί απέναντι στην πράξη. Η αντίθεση λόγου –
    έργου είναι κύριο χαρακτηριστικό της τεχνικής του Θουκυδίδη αλλά και της ζωής των Αθηναίων του 5ου αιώνα που απέδιδαν στο λόγο την ίδια βαρύτητα με τα έργα.
Κεφάλαιο 36ο
  • …πρωτον… : μετά το άρξομαι δεν αποτελεί πλεονασμό, γιατί η αρχή ενός λόγου μπορεί να περιέχει πολλά σημεία. Συγκεκριμένα εδώ γίνεται αναφορά στους προγόνους, στους πατέρες και στους συγχρόνους.
  • Ποιες οι περίοδοι του Αθηναϊκού παρελθόντος και το έργο που επιτελέστηκε κατά τη διάρκεια της καθεμιάς;

    Απάντηση :
    …οι πρόγονοι…οι πατέρες ημων…αυτοί ημεις οίδε… : Με τις τρεις αυτές ενδείξεις γίνεται αναφορά στις τρείς κυριότερες περιόδους της ιστορίας της Αθήνας του 5ου αιώνα.

    Οι πρόγονοιανήκουν ανήκουν στη μακρυνότερη και μακρύτερη περίοδο, δηλαδή από τη μυθική εποχή ως το τέλος των αμυντικών πολέμων των Ελλήνων εναντίον των Περσών(479 π.Χ.).
    Οι πατέρες ημων
    ανήκουν στην περίοδο από το τέλος των αμυντικών πολέμων ως τη μάχη της Κορώνειας(447 π.Χ.). Στην περίοδο αυτή η γενιά του Κίμωνα, του Τολμίδη και του πολιτευτή Θουκυδίδη, αφού ίδρυσαν το 448/447 τη Δηλιακή συμμαχία, την μετέτρεψαν σε ηγεμονία, σε «αρχή» των Αθηναίων(454 π.Χ.).
    αυτοί ημεις οίδε… : Η ένδειξη αυτή περιλαμβάνει τη σύγχρονη γενιά του Περικλή που ανδρώθηκε μέσα στις συνθήκες της λαμπρής πεντηκονταετίας της Αθήνας. Ο Περικλής ανήκε σ' αυτήν καθώς με την έναρξη του πολέμου ήταν 60 περίπου ετών. Κατά την περίοδο αυτή η αθηναϊκή ηγεμονία εκδήλωσε περισσότερη αυταρχικότητα και σκληρότητα απέναντι στους πρώην συμμάχους της. Κατέπνιξε βίαια κάθε διάθεση αυτονομίας (Σάμου – Ευβοίας κ.ά.), αύξησε το συμμαχικό φόρο, μετακόμισε το ταμείο από τη Δήλο στην Αθήνα. Αποτέλεσμα αυτών των ενεργειών ήταν να μετατραπούν οι πρών σύμμαχοι σε υπηκόους της. Επίσης η Αθήνα αναδείχτηκε στη ναυτικότερη και εμπορικότερη πόλη της Ελλάδας. Παράλληλη ολοκλήρωσε τους δημοκρατικούς θεσμούς, αναδεικνύοντας το δήμο σε κύριο ρυθμιστικό παράγοντα της πολιτικής ζωής με τις μισθοφορές, τα θεωρικά και ριζικά δημοκρατικά μέσα, έτσι ώστε η πόλη να παρουσιάζεται «αυταρκεστάτη τοις πασι».



  • Ποια η προσφορά των πατέρων, όπως την προσδιορίζει ο ρήτορας;

    Απάντηση : Οι πατέρες κρίνονται από το ρήτορα άξιοι μεγαλύτερης ακόμη τιμής από τους προγόνους, γιατί πιο πάνω από την αυτοχθονία και και τη διάσωση της Αττικής από τους Πέρσες βρίσκεται η επιβολή της αθηναϊκής ηγεμονίας πάνω στο μεγαλύτερο τμήμα του ελληνικού κόσμου. (Αυτή η εκτίμηση διακηρύχτηκε έντονα αργότερα, από τους ρήτορες του 4ου αιώνα). Η γενιά του Περικλή ξεπέρασε και αυτούς τους Μαραθωνομάχους, γιατί με την Κιμώνεια Ειρήνη (449) απώθησε τους Πέρσες πιο πέρα από τις ακτές της Μ. Ασίας και πέρα από τις Κυανές Πέτρες και τη Φασηλίδα. Η αξιολόγηση αυτή διαδόθηκε τον 4ο αιώνα γιατί χρησιμοποιήθηκε από τους Αθηναίους ως ιδεολογικό όπλο εναντίον της ηγεμονίας των Σπαρτιατών. Στο συγκεκριμένο χωρίο του Επιταφίου βρίσκουμε μια καταβολή της.

  • …δίκαιον γαρ αυτοις…δίδοσθαι : το «δίκαιον» φανερώνει το δικαίωμα των προγόνων, εξ αιτίας του λαμπρού τους έργου, να τιμούνται από τους απογόνους. Το «πρέπον» είναι το καθήκον των απογόνων απέναντι στους προγόνους που επιβάλλεται ως εσωτερική υποχρέωση (χρέος) για ένδειξη σεβασμού.

  • …την γάρ χώραν…παρέδοσαν. : Αιτιολογείται το προηγούμενο «δίκαιον και πρέπον» να μνημονεύονται πρώτα οι πρόγονοι. Παρέδοσαν με τη γενναιότητά τους τη χώρα ελεύθερη στις επερχόμενες γενιές. Καθώς η μια γενιά διαδεχόταν τη άλλη : Οι Αθηναίοι υπερηφανεύονταν ότι ήταν αυτόχθονες, (γεννήθηκαν μέσα από τα σπλάχνα της Αττικής), γηγενείς σε αντίθεση με τους άλλους Έλληνες, κυρίως τους Σπαρτιάτες που ήταν επήλυδες ξένοι (θρύλος αυτοχθονίας). Η αντίληψη αυτή μόνο σε ορισμένα σημεία συμφωνεί με την ιστορία. Η Αττική επηρεάστηκε ελάχιστα από από τις φυλετικές μετακινήσεις, ζυμώσεις και συγκρούσεις που προκάλεσε η τελευταία εισβολή ελληνικών φυλών, των Δωριέων, στην κεντρική και νότια Ελλάδα. Η παλαιότερη κάθοδος των Ιώνων και Αχαιών έχει ξεχαστεί εντελώς.
Η αυτοχθονία έγινε πάγιο εγκωμιαστικό μοτίβο των Επιταφίων που ούτε ο ορθολογιστής, αντιμυθικός Θουκυδίδης επιτρέπεται να το αγνοήσει και δοκιμάζει να ερμηνεύσει ικανοποιητικά την εξαίρεση της Αττικής από το συγκριτισμό των άλλων ελληνικών φύλων που ήρθαν από τα βόρεια :
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 (σελ. 3η ).

  • …κτησάμενοι γάρ…προσκατέλιπον : Επεξηγεί γιατί οι πατέρες είναι άξιοι μεγαλυτέρου επαίνου από τους προγόνους.

  1. Φάνηκαν αντάξιοι κληρονόμοι του προγονικού έργου.

  2. Έθεσαν τις βάσεις δημιουργίας της Αθηναϊκής ηγεμονίας και της αναγνώρισης του ηγετικού της ρόλου.

  3. Όλα τα δημιούργησαν με κόπους και αγώνες.
  4. ουκ απόνως… : = (σχ. λιτότητας), προσδιορίζει το κτησάμενοι και το πρσκατέλιπον, γιτί η «αρχή» όχι μόνο αποκτήθηκε με πολύ κόπο αλλά και διτηρήθηκε με πολύ κόπο.

  • …και την πόλιν τοις πασι…αυταρκεστάτην… : Δεν εννοεί ότι η πόλη ήταν απόλυτα αυτάρκης σε όλα τα αγαθά, αφού τα περισσότερα είδη εισάγονταν από όλα τα μέρη του κόσμου, αλλά ότι είχε τη δυνατότητα στον οικονομικό, εμπορικό και στρατιωτικό τομέα να ικανοποιεί όλες τις ανάγκες της με όλα τα μέσα( στρατό, χρήματα, πλοία…) σε περιόδους ειρήνης και πολέμου.
  • …ων εγώ…εάσω. : Παραλείπει τα πολεμικά κατορθώματα και εστιάζει την
    προσοχή των ακροατών στα αίτια και στους παράγοντες που οδήγησαν την αθήνα σ' αυτό το σημείο ακμής επειδή :

  1. Ο ιστορικός ως ορθολογιστής δεν εκτιμά τη μυθική παράδοση.

  2. Η οικογένεια του Περικλή υστερεί σε πολεμικά κατορθώματα έναντι της οικογένειας του πολιτικού του αντίπαλου, Κίμωνα.
  3. Πολλά τα έχει εξιστορήσει ο Ηρόδοτος, αλλά και ο ίδιος στο Α΄βιβλίο (Αρχαιολογία).

  4. Επιδιώκει να τονίσει ότι τα πολύτιμα αγαθά της Δημοκρατίας πρέπει με κάθε θυσία να διατηρηθούν.

  5. Θέλει να τονώσει το πεσμένο ηθικό της γενιάς του 431 π.Χ. που είχε καμφθεί από τις ατυχίες της ίδιας χρονιάς(ψυχολογική σκοπομότητα).
  6. Μυθοποιεί το μεγαλείο της Αθήνας και το παρουσιάζει στην απογοητευμένη, από τη συντριβή της Αθην. ηγεμονίας, γενιά του 404 π.Χ.
  • «επιτήδευσις» = οι αρχές, τα ιδεώδη, τα «πιστεύω», η διαγωγή, η συμπεριφορά και η μεθόδευση ενεργειών στη δημόσια και την ιδιωτική ζωή = το ιδεολογικό σύστημα που αποτελεί το βάθρο της ιδιωτικής και της δημόσιας ζωής τους.
  • «πολιτεία» = Οι δημοκρατικοί πολιτικοί και πολιτειακοί θεσμοί.
  • «τρόποι» = Ο χαρακτήρας, το ήθος, η διαγωγή του πολίτη όπως εκδηλώνεται στις προσωπικές του σχέσεις. Προκύπτουν από την επιτήδευση και την πολιτεία.

Κεφάλαιο 37ο
  • χρήομαι – ωμαι – εχρώμην – χρήσομαι, χρησθήσομαι – εχρησάμην, εχρήσθην – κέχρημαι – εκεχρήμην.
Οριστ. Υποτ. Ευκτική Προστακτική Απαρμφ.

χρωμαι χρώμην ------
χρη χρωο χρω χρησθαι
χρηται χρωτο χρήσθω Μετοχή
χρωμεθα χρώμεθα ------ χρώμενος
χρησθε χρωσθε χρησθε χρωμένη
χρωνται χρωντο χρήσθων χρώμενον
χρή,χρεία, χρέος, χρήμα, χρησις, χρήσιμος, χρηστός….

  • χρωμαί τινι ( πραγ.) = χρησιμοποιώ, μεταχειρίζομαι.
  • χρωμαί τινί τινί ( αντικ.+ κατηγ.) = έχω κάτι ως κάτι.
  • χρωμαί τινί ( πρόσωπο.) = συμπεριφέρομαι.
  • χρωμαι πολέμω, ειρήνη = εκμεταλλεύομαι.
  • χρωμαι συμφορα = πέφτω σε συμφορά.
  • ζηλω τι = επιδιώκω κάτι με ζήλο, επιθυμώ.
  • ζηλω τινά τινός(γεν. αιτίας) = ζηλεύω κάποιον για κάτι
  • ζηλω τινί = ανταγωνίζομαι….
  • πέλας (= πλησίον ) επίρ. από το οποίο το ρ. πελάζω (πελάτης, προσπέλασις, απροσπέλαστος….).
  • καλέω – καλω ( μέλ.= καλέσω και καλω )
    κλησις, κλητός, απρόσκλητος, κλητήρας, έγκλημα
  • άχθομαι – ηχθόμην – αχοέσομαι – ηχθέσθην – ήχθεσμαι – ηχθέσμην = ανιωμαι, χαλεπως φέρω, βαρέως φέρω….
ΚΕΙΜΑΙ
Οριστική Υποτακτική Ευκτική Προστακτική Απαρμφ.

κειμαι κέωμαι κεοίμην _____
κεισαι κέη κέοιο κεισο κεισθαι
κειται κέηται κέοιτο κείσθω Μετοχή
κείμεθα κεώμεθα κεοίμεθα _____ κείμενος
κεισθε κέησθε κέοισθε κεισθε κειμένη
κεινται κέωνται κέοιντο κείσθων κείμενον


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 37Ο
Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του πολιτεύματος και η
σχέση του πολίτη με το κράτος, τους νόμους και τους άλλους πολίτες.

  • Χρώμεθα…ή μιμούμενοι ετέρους. :
  1. Δεν υπάρχει υπαινιγμός για τη Σπάρτη
  2. Με την αόρ. αντων. τισίν εννοεί τους Αργείους, Ηλείους, Συρακοσίους και πολλλές Ιωνικές πόλεις.
  3. Τονίζεται η πρωτοτυπία του πολιτεύματος.
  4. Εξαίρεται το πολίτευμα, το καύχημα της γενιάς του Περικλή.
  • Και όνομα …κέκληται. : Η λέξη δημοκρατία προσλαμβάνει δυο διαφορετικές έννοιες γιατί δήμος σημαίνει :
  1. Όλοι οι ελεύθεροι πολίτες (κυβερνά η πλειοψηφία).
  2. Η μεγάλη μάζα των φτωχών (κυβερνά το πλήθος των απαιδεύτων με ανάδειξη στα αξιώματα με κλήρο, εκλογές ή κάποια σειρά).
…μέτεστι…το ίσον : Το αντικείμενο του μέτεστι σε αιτιατική (αντί γενικής) για να δηλωθεί η συμμετοχή όλων των πολιτών στην ακέραιη και πλήρη ισότητα( το ίσον = αιτιατική του όλου ). Ισονομία ή ισοπολιτεία ή ισηγορία : η μεγάλη αρετή του δημοκρατικού πολιτεύματος. Η εξασφάλιση απόλυτης ισότητας όλων απέναντι στους νόμους. Κατά τον Πλάτωνα («Μενέξενος»), η ισότητα στηρίζεται στην ισογονία.
  • …κατά δε την αξίωσιν…ευδοκιμεί : ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑ : Το πιο ουσιώδες γνώρισμα
    της Αθην. Δημοκρατίας. Όχι ανάδειξη των ολίγων αλλά των αξίων, των αρίστων, ανεξάρτητα από κοινωνικές τάξεις. Το κύρος απορρέει από τις ατομικές ικανότητες. Οι ιδέες αυτές ενέπνευσαν αυτούς που συνέθεσαν τη Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ( 18ος αιών. μ.Χ.!!! ).

  • …απ' αρετης… : Η προσωπική αξία είναι κριτήριο για ανάδειξη και επιβολή στα δημόσια αξιώματα. ΝΟΜΟΣ ΤΩΝ ΙΣΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ.
Κεφάλαιο 37ο(ΙΙ)
Κατά την περίοδο διακυβέρνησης του Περικλή η Αθηναϊκή δημοκρατία απέκτησε την ιδανική της μορφή και η ιδέα της αξιοκρατίας καταξιώθηκε και κατά τρόπο θαυμαστό η ηγεσία με το λαό εναρμονίστηκε. Παρατηρείται μια διαλεκτική σχέση που εξασφάλισε δημιουργική συνεργασία και προκοπή.
Δημοκρατία = ισονομία + αξιοκρατία. Οι δυο αυτές, φαινομενικά αντιφατικές έννοιες, συνυπάρχουν στο αθηναίκό πολίτευμα, που είναι το πολίτευμα των "πλειόνων" και όχι των "απάντων". Σε ότι όμως αφορά τις ιδιωτικές διαφορές περνά από τους "πλείονες" στους "άπαντες" (όλους ανεξαίρετα). Στα δημόσια όμως αξιώματα, όπου η εκλογή γίνεται όχι από "μέρους" αλλά "απ' αρετής" (αξιοκρατία), το Αθηναϊκό πολίτευμα έχει υπερκεράσει τη δημοκρατία. Η μόνη γνήσια Αριστοκρατία (αξιοκρατία) υπάρχει στη Δημοκρατία.
  • "κατά πενίαν…κεκώλυται.":Ο Περικλής καθιερώνοντας την ημερήσια αμοιβή των δικαστών, των βουλευτών και των αρχόντων, επέτρεψε στον πολίτη να συμμετέχει ενεργά στην πολιτική ζωή χωρίς να εμποδίζεται από τη φτώχεια. Για να μη μπορεί όμως κανένας να ελπίζει ότι η πολιτεία θα τον συντηρεί, όσο ζει, περιόρισε τη βουλευτική θητεία σε δυο χρόνια.

    Με την παραπάνω φράση είναι φανερό ποιο νόημα δίνει ο Περικλής
    στην "αρετή".
Αντίθετα η Σπάρτη δεν αφήνει περιθώρια στο φτωχό να κάνει κάτι καλό στην πόλη εφόσον το μπορεί. Την εξουσία την είχαν οι "όμοιοι"(ευγενικής καταγωγής). Οι "υπομείονες" δεν είχαν κανένα δικαίωμα στην πολιτική ζωή.
  • ΕΡΩΤΗΣΗ :Ποια σκοπιμότητα εξυπηρετεί η προσπάθεια του Περικλή να παρουσιάσει ισορροπημένα αυτά τα δυο στοιχεία, της ισονομίας και της αξιοκρατίας;
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 37Ο(ΙΙΙ)
ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ο ιστορικός προσπαθεί να υψώσει στη συνείδηση της γενιάς του 404 π.Χ. το μεγαλείο της Αθήνας και του δημοκρατικού πολιτεύματος, όπως ήταν στα χρόνια της ακμής. Η ταπεινωμένη, δύσπιστη και μικρόψυχη μεταπολεμική γενιά πρέπει να δει συγκροτημένο μπροστά της όλο το "μύθο" της Αθήνας και της Δημοκρατίας του Περικλή. Επίσης διακρίνεται στα λόγια του Περικλή η προσπάθεια του ιστορικού να αποκαταστήσει στα μάτια και των υπολοίπων Ελλήνων την τραυματισμένη φήμη της πόλης του.
  • "ελευθέρως δε…φέρουσι": Στις σχέσεις των πολιτών με την πολιτεία, τους συμπολίτες τους και τους νόμους πρυτανεύει η έλλειψη κάθε εξωτερικού εξαναγκασμού. Κυριαρχούν η άνεση και η ελευθερία που οριοθετούνται μόνο από τους κανόνες της ηθικής του συνείδησης.
  • "ελευθέρως δε πολιτεύομεν…αχθηδόνας προσθέμενοι"= ελευθερία στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα.
    Επιχειρήματα :
  1. Είναι απαλλαγμένοι από την αμοιβαία καχυποψία στις καθημερινές τους ασχολίες.
  2. Δεν αγανακτούν με το γείτονά τους, αν κάνει κάτι όπως του αρέσει.
  3. Δεν παίρνουν ύφος ενοχλητικό, που δεν είναι παράνομο μέν αλλά στενοχωρεί. Υπάρχει εδώ ασφαλώς μια τάση εξιδανίκευσης, είναι όμως βέβαιο ότι το αθηναϊκό πολίτευμα διαμόρφωνε ένα κλίμα ζεστασιάς και ανεκτικότητας στις κοινωνικές σχέσεις. Το "καθ'
    ημέραν αδεές και ανεπιβούλευτον" αποτελεί ένδειξη ανώτατου πολιτισμού και καταξιώνει όλους τους δημοκρατικούς θεσμούς της Αθήνας.
ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ = Ο πραγματικός χαρακτήρας της Αθηναϊκής πολιτείας, που διέθετε όλες τις αρχές για τις οποίες αγωνίστηκαν οι άνθρωποι σε εποχές μεταγενέστερες, δηλαδή την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ την ΙΣΟΤΙΜΙΑ και την ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 37Ο (ΙV)

  • "…ανεπαχθως…φέρουσιν":
  • Oι Αθηναίοι υπακούουν στους άρχοντες και σέβονται τους νόμους από εσωτερικό σεβασμό.
  • Η πειθαρχία έρχεται ως φυσικό επακόλουθο του τρόπου εκλογής τους.
  • Υπακούοντας δηλώνει έμμεσα ότι θα επιθυμούσε την ίδια συμπεριφορά όταν θα βρισκόταν στην ίδια θέση.
  • Σέβονται τους νόμους γιατί τους θεωρούν μια ηθική - δημιουργική δύναμη.
  • Ο σεβασμός πηγάζει από την αιδώ και την αισχύνη.
  • Σέβονται εξίσου τους άγραφους νόμους, και μάλιστα όσους "κεινται επ' ωφελία των αδικουμένων"
  • Η αναφορά στους άγραφους νόμους βεβαιώνει ότι οι Αθηναίοι δεν παρανομούν "δια δέος", καθώς η παράβαση των αγράφων ηθικών κανόνων δεν επισύρει καμιά ποινή.
Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΠΑΡΤΗ

Υπαινικτικά επιχειρείται σύγκριση ανάμεσα στην Αθήνα και τη Σπάρτη.


Κεφάλαιο 38ο

Οι Αθηναίοι απολαμβάνουν τη ζωή γιατί η πόλη απλόχερα τους προσφέρει υλικά και πνευματικά αγαθά. Δεν αρκούνται στο ωφέλιμο αλλά επιδιώκουν και το τερπνό.
  • Παράγοντες αυτού του τρόπου ζωής είναι:
  1. Οι αγώνες (γυμνικοί, ιππικοί, μουσικοί, δραματικοί…) και οι γιορτές με θυσίες (Παναθήναια, Ελευσίνια, Διονύσια, Θεσμοφόρια, Θαργήλια, Προμήθεια, Ηφαίστεια…).
  2. Οι ευπρεπείς ιδιωτικές κατοικίες διατηρούν στους ενοίκους την καλή τους διάθεση και απομακρύνουν τη μελαγχολία από την καθημερινότητα.

    Δεν αναφέρεται στα δημόσια κτίσματα διότι:
  • Το χωρίο είναι φθαρμένο.
  • Δεν επιθυμεί να υμνήσει έργα δικά του.
  • Για να μην υπενθυμίσει τις κατηγορίες για σπατάλη του συμμαχικού χρήματος.
3. Η δυνατότητα απόλαυσης όλων των αγαθών που παράγονται στις άλλες χώρες είναι απόδειξη της ανάπτυξης της οικονομίας, του εμπορίου και της ακμής της ναυτικής δύναμης της Αθήνας.
Η Αθήνα εξάγει προϊόντα : οικοτεχνίας, μεταλλουργίας, οπλοποιίας, αγγειοπλαστικής, και εισάγει δημητριακά, ξυλεία, πίσσα, δέρματα, χαλκό, μαλλί, ελεφαντοστό, ορυχάλκινα σκεύη….

  • Σύγκριση με τη Σπάρτη :

    Από τα αγαθά που απόλαμβάνει ο Αθηναίος τίποτε δεν μπορεί να χαρεί ο Σπαρτιάτης γιατί ο σκοπός της σπαρτιατικής στρατιωτικής αγωγής ήταν η άσκηση του σώματος και η αντοχή στον πόνο. Καλό είναι ό,τι είναι ωφέλιμο.

    Κεφάλαιο 39ο
    Η ενασχόληση των Αθηναίων με τα πολεμικά πράγματα είναι διαφορετική από των αντιπάλων τους, γιατί βασίζεται στην ευψυχία τους.

    • "Διαφέρομεν δε και … τοισδε": Συγκρίνει τώρα ανοιχτά την Αθήνα με τη Σπάρτη. Και (προσθετικός) = στα προηγούμενα λόγια του ενυπήρχε σύγκριση. Οι λέξη "ενάντιοι", αν και έχει γενική σημασία, εδώ δηλώνει αποκλειστικά τους Σπαρτιάτες. Το πρώτο σημείο υπεροχής των Αθηναίων είναι η μελέτη των πολεμικών: Υπερέχουν στον τρόπο που αντιμετωπίζουν τα πολεμικά θέματα (ψυχολογική προετοιμασία, άσκηση, εξοπλισμό, ανδρεία στο πεδίο της μάχης, συμπεριφορά απέναντι στους ξένους).

    • "την τε γάρ πόλιν … ωφεληθείη": Η Αθήνα που είναι πολιτικά κλειστή στους ξένους είναι ανοικτή για όλους τους επισκέπτες.( Ο Περικλής γνωρίζει ότι στο ακροατήριο υπάρχουν και ξένοι). Ο ιστορικός τη διαφορά αυτή την διατυπώνει θετικά και αρνητικά.
    + Η Αθήνα είναι τόπος προσέλκυσης των πνευματικών ανθρώπων που φτάνουν γιατί είναι βέβαιοι ότι θα βρουν το κλιμα που επιθυμούν, κατανόηση και αναγνώριση.
    - Στην Αθήνα δεν υπάρχει ξενοφοβία, όπως στην κλειστή κοινωνία της Σπάρτης (θεσμός της ξενηλασίας για να μη μάθουν οι ξένοι τα στρατηγικά μυστικά τους και ωφεληθούν).

    • "πιστεύοντες ου …ευψύχω" : η διαφορετική συμπεριφορά απέναντι
      στους ξένους πηγάζει από το διφορετικό σύστημα και τη μελέτη των πολεμικών. Η ξενηλασία των Σπαρτιατών απορρέει από το γεγονός ότι στηρίζουν τη δύναμή τους στη στρατιωτική προετοιμασία (παρασκευή) και τα τεχνάσματα (απάτη = πολεμικά τεχνάσματα και αιφνιδιασμός του αντιπάλου), ενώ οι Αθηναίοι στηρίζουν τη δύναμή τους στην ευψυχία ("τω αφ' ημων αυτων ες τα έργα ευψύχω").
    Με χιαστό σχήμα παρουσιάζει την αντίθεση των αντιπάλων διασταυρώνοντας θετικά και αρνητικά μέλη :

    Την πόλη μας αφήνουμε ανοικτή σε όλουςποτέ δεν εμποδίζουμε κανέναν…

    …παρά στην ευψυχία μας… -- …όχι τόσο στις προετοιμασίες…








1 σχόλιο:

o wasilias tou dasous. είπε...

an apo mikros den ta mathis..
ouff oufff. diskola gia mena ma pali woithieme poli..na eisai kala..(pernao sixna.)