Η ελληνική, γλώσσα των Ευαγγελίων, γλώσσα οικουμενική

Γράφει ο Νίκος Γ. Μοσχονάς
Ιστορικός, Ομότ. διευθυντής Ερευνών Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών

Έχει κατά καιρούς διατυπωθεί ένα ερώτημα: ποιοι λόγοι οδήγησαν ώστε τα ευαγγέλια να γραφούν στην ελληνική γλώσσα. Ο Ιησούς δίδαξε στη γλώσσα που μιλούσαν εκείνη την εποχή οι Ιουδαίοι, τα αραμαϊκά. Πώς οι μαθητές του και οι διάδοχοί τους στράφηκαν στην ελληνική γλώσσα; Βέβαια, ο άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός μαρτυρεί ότι ο Ματθαίος έγραψε το ευαγγέλιό του για τους Εβραίους, συνεπώς αραμαϊκά, και ο Μάρκος για την Ιταλία, επομένως στα λατινικά: Ματθαῖος μὲν ἔγραψεν Ἑβραίοις θαύματα Χριστοῦ· Μάρκος δ᾽ Ἰταλίῃ (PG, τόμ. 37, σελ. 472 κ.ε.). Άρα στη γνωστή ελληνική μορφή τους τα ευαγγέλια αυτά είναι μεταφράσεις από το πρωτότυπο.

Σιναϊτικός Κώδικας

Μάλιστα, ο άγιος Ιερώνυμος (347-420), ο μεταφραστής της Βίβλου στα λατινικά, ανέφερε ότι είδε στην Καισάρεια κείμενο του ευαγγελίου του Ματθαίου στα εβραϊκά, το οποίο δεν έχει διασωθεί, αλλά αμφισβητείται εάν επρόκειτο για το πρωτότυπο ευαγγελικό κείμενο ή για μεταγενέστερο κείμενο χριστιανών Εβραίων.

Ωστόσο, σήμερα, οι ειδικοί μελετητές δέχονται ότι και τα δύο αυτά ευαγγέλια, του Ματθαίου και του Μάρκου, είχαν γραφεί απευθείας στα ελληνικά. Αντίθετα, δεν υπήρξε αμφισβήτηση ότι ο Λουκάς και ο Ιωάννης έγραψαν τα ευαγγέλια στα ελληνικά. Στην ελληνική γλώσσα έγραψε ο Λουκάς και τις Πράξεις των Αποστόλων και στην ίδια γλώσσα έγραψε ο Παύλος τις επιστολές του. Επίσης θεωρείται ότι ελληνικά έχουν γραφεί οι καθολικές επιστολές του Ιακώβου, του Πέτρου, του Ιωάννου και του Ιούδα και ελληνικά έγραψε ο Ιωάννης την Αποκάλυψη. Ας σημειωθεί, βέβαια, ότι ο ευαγγελιστής Λουκάς είχε ελληνική καταγωγή και προερχόταν από εθνικούς της Αντιόχειας.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τη γενικά αποδεκτή άποψη, όλα τα κείμενα της Καινής Διαθήκης είχαν γραφεί στα ελληνικά της εποχής κατά τον 1ο μ. Χ. αιώνα. Για ποιόν λόγο, λοιπόν, οι απόστολοι της νέας θρησκείας υιοθέτησαν την ελληνική κοινή;

Όπως αναφέρεται στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου, ο Ιησούς συνέστησε αρχικά στους μαθητές του να περιορίσουν την παρουσία και το κήρυγμά τους στους Ισραηλίτες, αποφεύγοντας να στραφούν προς τους εθνικούς: Τούτους τοὺς δώδεκα ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς παραγγείλας αὐτοῖς λέγων· Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαριτῶν μὴ εἰσέλθητε· πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ (Ματθ. 10, 5-6). O Ιησούς θέλησε η διδασκαλία να ξεκινήσει από το Ισραήλ που θα έπρεπε να αντιληφθεί το κήρυγμά Του λόγω της πνευματικής προπαρασκευής των Ισραηλιτών. Αλλά το σχέδιό Του δεν ήταν να εγκλωβιστεί ο λόγος Του στο εθνικό και φυλετικό πλαίσιο του Ισραήλ. Η σωτηρία που επαγγελλόταν είχε οικουμενικό χαρακτήρα, όπως προσκαλούσε ο ψαλμωδός: Ἀκούσατε πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην (Ψαλμός 48).

Ας μνημονευθεί και το σπουδαίο γεγονός της συνάντησης του Ιησού με τους Έλληνες που περιγράφει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Ήταν κατά τις ημέρες της εορτής του Πάσχα που πήγαιναν πολλοί προσκυνητές στον ναό του Σολομώντα. Και ανάμεσά τους κάποιοι Έλληνες (ελληνόφωνοι Εβραίοι της Διασποράς ή προσήλυτοι και εθνικοί Έλληνες) που είχαν ακούσει για τον Ιησού και ζήτησαν να τον δουν. Όταν το είπαν οι μαθητές Του στον Ιησού, εκείνος είπε τη σημαντική ρήση: Ἐλήλυθεν ἡ ὥρα ἵνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου (Ιωάν. 12, 20-23). Γνώριζε ότι μέσω της ελληνικής γλώσσας και της ελληνικής σκέψης θα διαδιδόταν στην Οικουμένη το κήρυγμα της αγάπης.

Το νέο ξεκίνημα, βέβαια, έγινε όταν εμφανίστηκε ο αναστημένος Ιησούς στους έντεκα μαθητές Του στη Γαλιλαία, εἰς τὸ ὄρος οὗ ἐτάξατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, όπου τους έδωσε τη μεγάλη εντολή: πορευθέντες οὖν μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη… (Ματθ. 28, 16-19). Ο Ιησούς δήλωσε εκείνη τη μεγαλειώδη ώρα ότι προορισμός της διδασκαλίας του δεν ήταν να παραμείνει στα στενά πλαίσια ενός έθνους αλλά να έχει οικουμενική διάδοση και αποδοχή. Και στη συνέχεια, κατά την ημέρα της Πεντηκοστής, οι μαθητές του Ιησού ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύματος Ἁγίου, καὶ ἤρξαντο λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις καθὼς τὸ Πνεῦμα ἐδἰδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι, έτσι που όσοι τους άκουσαν γηγενείς και επήλυδες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο, από τη Μεσοποταμία, τη Μηδία και την Περσία, από την Αίγυπτο, τη Λιβύη και την Κυρήνη καὶ οἱ ἐπιδημοῦντες Ῥωμαῖοι, Ἰουδαῖοί τε καὶ προσήλυτοι, Κρῆτες, καὶ Ἄραβες άκουγαν να μιλούν στις δικές τους γλώσσες τα μεγαλεία του Θεού (Πράξεις 2, 1-13).

Βέβαια, όπως ήταν φυσικό, οι Απόστολοι άρχισαν να κηρύττουν αρχικά προς Ιουδαίους είτε σε συναγωγές είτε σε άλλες συναθροίσεις στις πόλεις που επισκέπτονταν. Και, ακολουθώντας την εντολή του Ιησού, ανέλαβαν να κηρύξουν στα έθνη, με επίκεντρο τις εβραϊκές συναγωγές, όπου είχαν φυσική πρόσβαση και όπου εκτός από Εβραίους της διασποράς σύχναζαν εκεί και προσήλυτοι γηγενείς. Παράλληλα, επισκέπτονταν χώρους όπου συγκεντρώνονταν οι εθνικοί, προς τους οποίους έβρισκαν αφορμές για να κηρύξουν τη διδασκαλία του Ιησού, όπως έπραξε ο Παύλος στην Αθήνα.

Το κήρυγμα προς τους Εβραίους της διασποράς απαιτούσε τη χρήση της ελληνικής, καθώς οι περισσότεροι γνώριζαν αποκλειστικά αυτή τη γλώσσα και όχι τα αραμαϊκά που μιλούσαν οι ομόθρησκοί τους στην Ιουδαία.

Και είναι ενδεικτικό ότι και η προς Εβραίους επιστολή του Παύλου είχε γραφεί στα ελληνικά. Άλλωστε, για να μπορούν οι απόδημοι Εβραίοι να διαβάζουν και να κατανοούν τα ιερά κείμενα της Βίβλου, έγινε η μεταγλώττισή της στην κοινή ελληνική από τους Εβδομήκοντα. Αυτή η μετάφραση επέτρεψε τη διάδοση των εβραϊκών ιερών κειμένων στον ελληνιστικό και ρωμαϊκό κόσμο και μέχρι σήμερα αποτελεί την οικουμενική έκδοση της Βίβλου με βάση την οποία έγιναν οι μετέπειτα μεταφράσεις στις εθνικές γλώσσες.

Επομένως, η ελληνική γλώσσα ήταν ουσιαστικά μονόδρομος αλλά και κρίσιμη επιλογή για τη διάδοση της διδασκαλίας του Ιησού στα έθνη, επειδή ήταν γλώσσα κοινή στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Το κήρυγμα προς τους εθνικούς δεν μπορούσε να γίνει μέσω της αραμαϊκής ή της εβραϊκής γλώσσας. Ούτε και η λατινική εξυπηρετούσε καθολικά. Το κήρυγμα έπρεπε να γίνει σε γλώσσα που θα ήταν κατανοητή από τους ακροατές του και αυτή η γλώσσα που θα μπορούσε να εκφράσει τη διδασκαλία και να την καταστήσει αντιληπτή, έπρεπε να είναι γλώσσα οικουμενική, όπως ήταν πράγματι η ελληνική κοινή της αλεξανδρινής εποχής, μια ελληνική απλή.

Η ελληνική επιπλέον ήταν η γλώσσα που μπορούσε να εκφράσει με απλότητα το εύρος και το βάθος του χριστιανικού κηρύγματος. Αυτό συνετέλεσε ώστε η ελληνική γλώσσα, κατανοητή από όλους τους πληθυσμούς της ρωμαϊκἠς αυτοκρατορίας, να γίνει το κύριο όχημα διάδοσης της νέας θρησκείας. Ακόμη και τα λεγόμενα απόκρυφα ευαγγέλια και λοιπά κείμενα χριστιανών Γνωστικών των πρώτων αιώνων είχαν γραφεί στην απλή ελληνική.

Τον προηγούμενο αιώνα ανακαλύφθηκαν κοντά στο Nag Hammadi της Αιγύπτου χειρόγραφα με κείμενα χριστιανών Γνωστικών σε κοπτική γλώσσα (που ενδέχεται να είχαν μεταφραστεί από αντίστοιχα ελληνικά). Από την ελληνική μορφή των Ευαγγελίων και των λοιπών κειμένων που αποτέλεσαν την Καινή Διαθήκη προέκυψαν η επίσημη λατινική μετάφραση και οι μεταφράσεις στις γλώσσες των λαών που εκχριστιανίζονταν. Και όπως πέρασαν κάποιες εβραϊκές λέξεις στη λειτουργική χρήση των χριστιανών, έτσι πέρασαν πολύ περισσότερες ελληνικές λέξεις και εκφράσεις στον λειτουργικό λόγο των άλλων χριστιανικών λαών.

Στα τέλη του 4ου αιώνα, με εντολή του πάπα Δάμασου Α’ (366-384) ο Άγιος Ιερώνυμος ανέλαβε με τους συνεργάτες του τη μετάφραση της Βίβλου στη λατινική γλώσσα της εποχής. Είναι η λεγόμενη Vulgata (Εκλαϊκευμένη), που αποτέλεσε την επίσημη εκδοχή της Βίβλου για τη Δυτική Εκκλησία. Για αιώνες υπήρχε η αντίληψη των ιερών γλωσσών: εβραϊκής, ελληνικής και λατινικής. Παράλληλα χρησιμοποιήθηκαν ως εκκλησιαστικές λειτουργικές γλώσσες η αραμαϊκή, η κοπτική και η σλαβονική σε αντίστοιχες γεωγραφικές περιοχές.

Με τη διάδοση του Χριστιανισμού διευρύνθηκε η μετάφραση της Βίβλου (Παλαιάς και Καινής Διαθήκης) σε λοιπές εθνικές γλώσσες και η καθιέρωση των εθνικών γλωσσών στη λειτουργική πρακτική. Η Ανατολική Εκκλησία ενωρίς είχε επιτρέψει τη χρήση των εθνικών γλωσσών στις ιερουργίες από τους νεοφώτιστους λαούς.

Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία επέμεινε στη χρήση της λατινικής και επέτρεψε όψιμα τη χρήση της εθνικής γλώσσας στις ιερουργίες με απόφαση της Β Συνόδου του Βατικανού (Συνοδικό σύνταγμα του πάπα Παύλου ΣΤ’, Sacrosanctum Concilium, 4 Δεκεμβρίου 1963).

amarysia.gr

Η περιπέτεια της Ελληνικής γλώσσας

Η Ελληνική γλώσσα γεννήθηκε νωρίς. Πολύ νωρίς. Πριν από την κρίση, πριν από τα μνημόνια, πριν ακόμη κι από την εφεύρεση της διαχρονικής δικαιολογίας «δεν είχα σήμα».
Γεννήθηκε κάπου ανάμεσα σε σπηλιές, θυσίες, κρασί αραιωμένο με νερό (γιατί ο πολιτισμός φαίνεται στις λεπτομέρειες) και ανθρώπους που αποφάσισαν ότι δεν τους αρκεί να δείχνουν τα πράγματα με το δάχτυλο· θέλουν να τα ονομάζουν.

2000 π.Χ. περίπου – «Κάτι πρέπει να πούμε»:
Κάπως έτσι ξεκινάει η ελληνική γλώσσα: σαν ανάγκη.
«Δώσε», «πάρε», «μη», «έλα», «φύγε», «ποιος έφαγε το κατσίκι;».
Στις πινακίδες της Γραμμικής Β΄ οι Μυκηναίοι γράφουν ελληνικά, χωρίς να το ξέρουν. Όπως όλοι οι πρωτοπόροι, κάνουν κάτι ιστορικό χωρίς να έχουν ιδέα ότι, αιώνες αργότερα, μια μέρα θα τους εξετάζουν στις Πανελλήνιες.

8ος αιώνας π.Χ. – Όμηρος enters the chat:
Και έρχεται ο Όμηρος. Ή κάποιοι Όμηροι. Ή μια συλλογική προσπάθεια με εξαιρετικό μάνατζμεντ.
Η ελληνική γλώσσα φοράει τα καλά της, αποκτά ρυθμό, εικόνα, επικό ύφος και δηλώνει:
«Δεν θα λέμε απλώς τι έγινε. Θα το κάνουμε τραγούδι».
Και κάπως έτσι, η γλώσσα αποκτά μνήμη.

5ος αιώνας π.Χ. – Αθήνα, το εργαστήριο
Εδώ γίνεται το μεγάλο πάρτι.
Η ελληνική γλώσσα περνάει από το στάδιο «μιλάμε» στο στάδιο «σκεφτόμαστε φωναχτά».
Φιλόσοφοι, ρήτορες, ποιητές, τραγικοί, κωμικοί. Όλοι παρόντες.
Η γλώσσα μαθαίνει να ρωτάει:
– Τι είναι δίκαιο;
– Τι είναι το ωραίο;
– Τι είναι ο άνθρωπος;
Και, πρακτικά, ποιος πλήρωσε τον λογαριασμό;
Δημιουργούνται λέξεις για έννοιες που μέχρι τότε απλώς… αιωρούνταν: δημοκρατία, λογική, θέατρο, πολιτική.
Η ελληνική γλώσσα δεν περιγράφει απλώς τον κόσμο. Τον εφευρίσκει ξανά.

4ος αιώνας π.Χ. – Μέγας Αλέξανδρος και το γλωσσικό delivery:
Ο Αλέξανδρος δεν κατέκτησε μόνο εδάφη.
Κατέκτησε και λεξιλόγια.
Η ελληνική γίνεται διεθνής. Η πρώτη πραγματική lingua franca.

Από την Αίγυπτο μέχρι την Ινδία, ο κόσμος μιλάει ελληνικά για να συνεννοηθεί, να εμπορευτεί, να διοικήσει, να φιλοσοφήσει.
Η Κοινή Ελληνιστική γεννιέται: λιγότερο αυστηρή, πιο πρακτική, σαν την αρχαία εκδοχή του «να τα λέμε απλά».

Ρωμαϊκοί χρόνοι – Η γλώσσα που δεν καταλαβαίνει από αφεντικά:
Οι Ρωμαίοι κυβερνούν, αλλά στα σοβαρά πράγματα μιλάνε ελληνικά.
Η ελληνική γονιμοποιεί τις δυτικές γλώσσες: philosophia, historia, theatrum, idea, drama, chaos.
Ακόμη και σήμερα, όταν ένας Ευρωπαίος θέλει να φανεί σοβαρός, πετάει μια ελληνική λέξη. Μπορεί να μην ξέρει ακριβώς τι σημαίνει, αλλά νιώθει αμέσως καλύτερα.

Βυζάντιο – Η γλώσσα βαφτίζεται και συνεχίζει:
Η ελληνική προσαρμόζεται.
Φοράει χριστιανικό μανδύα, γίνεται γλώσσα Ευαγγελίων, Πατέρων, αυτοκρατορίας.
Δεν χάνει όμως τον εαυτό της.
Αλλάζει, εξελίσσεται, επιβιώνει.
Γιατί οι γλώσσες που επιμένουν να μείνουν ίδιες… πεθαίνουν από πείσμα.

Τουρκοκρατία – Η γλώσσα στο υπόγειο:
Χωρίς κράτος, χωρίς επίσημη στήριξη, χωρίς υπουργεία.
Κι όμως, η ελληνική δεν σβήνει.
Μένει στα τραγούδια, στις παροιμίες, στις εκκλησίες, στα παραμύθια, στις μανάδες που λένε ιστορίες.
Σώζεται επειδή μιλιέται. Όχι επειδή διδάσκεται τέλεια.

19ος αιώνας – Καθαρεύουσα VS Δημοτική
Εμφύλιος. Γλωσσικός.
Η μία γλώσσα θέλει να θυμίζει αρχαιότητα.
Η άλλη θέλει να μοιάζει στη ζωή.
Τσακώνονται για δεκαετίες, μέχρι που η πραγματικότητα —όπως πάντα— κερδίζει.

20ός αιώνας – Η γλώσσα στα σχολεία:
Η ελληνική μπαίνει στις τάξεις.
Εκεί δοκιμάζεται σκληρά.
Γιατί άλλο να μιλάς μια γλώσσα κι άλλο να την εξετάζεις.
Γίνεται εργαλείο, αντικείμενο, μάθημα, κανόνας, εξαίρεση.
Και παρ’ όλα αυτά, επιβιώνει. Με ορθογραφικά λάθη, συντακτικές ακροβασίες και άπειρη φαντασία.

21ος αιώνας – Greeklish, emoji και δάνεια:
Η γλώσσα σήμερα δέχεται επιρροές: αγγλικά, τεχνολογία, συντομογραφίες.
Κάποιοι ανησυχούν.
Η ελληνική, όμως, χαμογελάει. Τα έχει ξαναδεί όλα.
Ξέρει ότι δεν απειλείται. Αλλάζει. Όπως πάντα.

Και τελικά… τι είναι η γλώσσα;
Δεν είναι μουσείο.
Δεν είναι κανόνας.
Δεν είναι εξεταστικό κέντρο.

Η γλώσσα είναι μια ζωντανή συμφωνία ανθρώπων που προσπαθούν, κάθε μέρα, να καταλάβουν ο ένας τον άλλον.

Υστερόγραφο αποποίησης ευθυνών
Όλα τα παραπάνω δεν αποτελούν επιστημονική μελέτη.Δεν βασίζονται σε συνέδρια, υποσημειώσεις ή χρηματοδοτήσεις.Δεν γεννιέται εδώ κανένας νέος ανταγωνιστής της γλωσσολογίας.Μόνο ένας κουτσομπόλης χρονογράφος, που περιπλανήθηκε στην Ιστορία μπας και βρει θέμα επικαιρότητας.Και βρήκε: μια γλώσσα που, παρά τα πάντα, μιλιέται ακόμη.

Ιανουάριος 2026
Δέλτα Σίγμα

Tα χρονογραφήματα του Δέλτα Σίγμα, με σκίτσα του ιδίου, δημοσιεύονται δύο φορές την εβδομάδα.

kamini.gr

Μπαμπινιώτης: «Το ελληνικό αλφάβητο, η μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου»

Ο σπουδαίος γλωσσολόγος εξηγεί γιατί το ελληνικό αλφάβητο άλλαξε για πάντα τον τρόπο που επικοινωνούμε.

Η ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει να χαθεί, καθώς διαθέτει μια αξεπέραστη δύναμη στη δημιουργία, στη σύνθεση και στο λεξιλόγιο, επισημαίνει ο καθηγητής Γλωσσολογίας Γιώργος Μπαμπινιώτης, τονίζοντας πως «όσο έχουμε εγρήγορση και ευαισθησία για τη γλώσσα μας, που είναι κεφάλαιο του Ελληνισμού, η ελληνική γλώσσα θα αναπτύσσεται και θα καλλιεργείται».

Όπως ανέφερε, «αν κάτι ξεχωρίζει την ελληνική γλώσσα, είναι η συνέχεια που έχει επί σαράντα αιώνες». Πρόκειται, σημείωσε, για ένα φαινόμενο μοναδικό διεθνώς, καθώς «η ελληνική είναι ζωντανή και ομιλείται αδιάλειπτα εδώ και τέσσερις χιλιετίες, κάτι που δεν συμβαίνει με καμία άλλη γλώσσα».

Αναφερόμενος στη διεθνή αναγνώριση της ελληνικής, ο κ. Μπαμπινιώτης τόνισε ότι «το να είναι η ελληνική η έβδομη γλώσσα παγκοσμίως που γιορτάζεται διεθνώς είναι ένα επίτευγμα επιστημονικό, εθνικό και διπλωματικό που αξίζει να το εξάρουμε και να το γιορτάσουμε εντός και εκτός Ελλάδος».

«Η μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου είναι το ελληνικό αλφάβητο»

Ο καθηγητής αναφέρθηκε εκτενώς στη συμβολή της ελληνικής στη διαμόρφωση του δυτικού πολιτισμού, επισημαίνοντας πως «ο ελληνικός πολιτισμός είναι πολιτισμός του γραπτού λόγου».

«Η μεγάλη κατάκτηση», είπε, «είναι το ελληνικό αλφάβητο, το οποίο ο Γαλιλαίος χαρακτήρισε ως τη μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου».

Όπως εξήγησε, «χάρη στην επινόησή του κατέστη δυνατό να αποτυπωθούν, να διατηρηθούν και να διαδοθούν τα ελληνικά κείμενα, δηλαδή η σκέψη, ο πολιτισμός, η φιλοσοφία, το θέατρο και η επιστήμη».

Πρόσθεσε ότι «το ελληνικό αλφάβητο αποτέλεσε τη βάση ανάπτυξης του δυτικού πολιτισμού, καθώς πάνω του στηρίχθηκαν το λατινικό, το σλαβικό και το γερμανικό αλφάβητο».

«Δεν κινδυνεύει η ελληνική γλώσσα – αρκεί να υπάρχει μέτρο»

Αναφερόμενος στο φαινόμενο της χρήσης ξένων λέξεων, ο κ. Μπαμπινιώτης υπογράμμισε πως «ξένες λέξεις έρχονται και θα έρχονται. Το θέμα είναι να υπάρχει ένα μέτρο».

«Δεν κινδυνεύει η ελληνική γλώσσα», σημείωσε, «έχει μια δύναμη στην παραγωγή, στη σύνθεση, στην κλίση, στο λεξιλόγιο και σε όλο τον πλούτο που απέκτησε στη διαδρομή της».

Τόνισε, ωστόσο, την ανάγκη προτίμησης ελληνικών όρων στα μέσα ενημέρωσης: «Ας χρησιμοποιούμε και τίτλους εκπομπών ελληνικούς αντί για ξένους», είπε χαρακτηριστικά.

«Χιλιάδες ξένες λέξεις είναι ελληνογενείς»

Ο καθηγητής υπενθύμισε ότι χιλιάδες λέξεις διεθνώς έχουν ελληνική ρίζα. «Από την αλλεργία και το θερμόμετρο μέχρι τον συμβολαιογράφο», ανέφερε, «πρόκειται για λέξεις που έχουν πλαστεί από ξένους, αλλά βασίζονται στα ελληνικά».

«Δεν έχουμε κανένα πρόβλημα με τις ξένες λέξεις», πρόσθεσε, «παρά μόνο την ανάγκη ενός μέτρου στην αποδοχή τους».

«Η γλώσσα είναι αξία που πρέπει να υπηρετούμε»

Κλείνοντας, ο κ. Μπαμπινιώτης αναφέρθηκε στην ανάγκη καλλιέργειας της γλωσσικής συνείδησης:

«Αυτό που μας λείπει είναι ότι δεν θεωρούμε όλοι τη γλώσσα ως αξία. Δεν την υπηρετούμε, δεν διαθέτουμε τον χρόνο και τον κόπο που απαιτείται».

Επισήμανε ακόμη ότι η προτίμηση στην εκμάθηση ξένων γλωσσών, κυρίως των αγγλικών, «πολλές φορές λειτουργεί εις βάρος της μητρικής μας γλώσσας».

«Αν αυτά αμβλυνθούν ή ξεπεραστούν», κατέληξε, «η ελληνική γλώσσα δεν έχει κανέναν κίνδυνο, γιατί έχει μέσα της ένα τεράστιο δυναμικό και μπορεί να αναπτύσσεται ακόμη περισσότερο. Πρέπει να καλλιεργήσουμε το αίσθημα της ελληνικής γλώσσας ως αξίας, ως κεφαλαίου αυτού του τόπου και αυτού του πολιτισμού». 

by filoitexnisfilosofias 

Πώς η Αθηναϊκή Δημοκρατία άλλαξε την πορεία της ιστορίας

Από τον Κλεισθένη στον Περικλή: Πώς η ισονομία, η συμμετοχή και η ελευθερία του λόγου καθόρισαν τον σύγχρονο πολιτικό πολιτισμό.

Αθηναίοι πολίτες στην Πνύκα ακούν έναν ρήτορα, με φόντο την Ακρόπολη

Οι ρίζες των σύγχρονων δυτικών κυβερνήσεων εκτείνονται πάνω από δύο χιλιετίες πίσω, φτάνοντας στην Αθηναϊκή Δημοκρατία της αρχαίας Ελλάδας. Στην αρχαία Αθήνα, οι Έλληνες δημιούργησαν ένα πρωτοποριακό σύστημα διακυβέρνησης. Αυτό το σύστημα έδωσε την εξουσία στους πολίτες της πόλης με πρωτοφανείς τρόπους, ανοίγοντας ουσιαστικά τον δρόμο για τις σύγχρονες δημοκρατικές πολιτείες. Πώς η Αθηναϊκή Δημοκρατία άλλαξε την πορεία της ιστορίας με τις ριζοσπαστικές αρχές της συμμετοχής των πολιτών στα κοινά;

Η Γέννηση της Δημοκρατίας: Ο Κλεισθένης και οι Μεταρρυθμίσεις

Η γέννηση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας αποτέλεσε ένα μοναδικό γεγονός στην ανθρώπινη ιστορία. Δεν προέκυψε ξαφνικά, αλλά αντιθέτως αναδύθηκε ως μια δομημένη απάντηση στη σταδιακή φθορά της δύναμης της αριστοκρατίας μέσα στην Αθηναϊκή κοινωνία. Αυτό το δημοκρατικό πείραμα ξεκίνησε στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ., σηματοδοτώντας μια ριζική στροφή προς την αυτοδιοίκηση του λαού, κάτι εντελώς ανήκουστο για την εποχή.

Συνεπώς, αυτή η νέα και ριζοσπαστική ιδέα μετέφερε την εξουσία και την ευθύνη της λήψης αποφάσεων στα χέρια των ίδιων των Αθηναίων πολιτών, σε πλήρη αντίθεση με τον προηγούμενο κανόνα. Μέχρι τότε, η εξουσία ανήκε σε λίγους «εκλεκτούς» αριστοκράτες. Πράγματι, στην καρδιά αυτού του μετασχηματισμού ήταν οραματιστές πολιτικοί όπως ο Κλεισθένης και ο Περικλής. Λαμπρά μυαλά της αρχαίας Ελλάδας, οι οποίοι συνέβαλαν καθοριστικά σε αυτή τη δημοκρατική διαδικασία.

Ο Κλεισθένης Διέλυσε τις Δομές της Ελίτ

Συχνά, αποκαλούμε τον Κλεισθένη «πατέρα της Αθηναϊκής δημοκρατίας». Αυτός ο πολιτικός εισήγαγε ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες άλλαξαν ριζικά το πολιτικό τοπίο της Αθήνας γύρω στο 508 π.Χ. Οι μεταρρυθμίσεις του στόχευαν στην αποδόμηση της ανέγγιχτης ελίτ και των δομών εξουσίας που, άλλωστε, κυριαρχούσαν στην Αθηναϊκή και Ελληνική πολιτική για δεκαετίες.

Αναδιοργανώνοντας τους πολίτες της πόλης σε δέκα νέες φυλές, ο Κλεισθένης αναδιαμόρφωσε τον πυρήνα της αθηναϊκής κοινωνίας. Από εδώ και πέρα, οι πολίτες οργανώνονταν με βάση τον τόπο κατοικίας τους και όχι με βάση την καταγωγή ή τον πλούτο τους. Με αυτόν τον τρόπο, ο Κλεισθένης διέλυσε ουσιαστικά την επιρροή των ευγενών οικογενειών, μια κίνηση αδιανόητη για την εποχή.

Η Σημασία της Ανακατανομής της Εξουσίας

Η μεταρρύθμιση του Κλεισθένη ανακατένειμε την εξουσία πιο ισότιμα μεταξύ των πολιτών της Αθήνας. Αυτή η αναδιοργάνωση είχε διπλή επίπτωση στην Αθηναϊκή πολιτική.. Όχι μόνο αποδυνάμωσε την κυριαρχία της αριστοκρατίας, αλλά επίσης προώθησε ένα αίσθημα ενότητας και ισότητας μεταξύ των απλών ανθρώπων. Οι Αθηναίοι ένιωθαν ότι ανήκαν σε ομάδες όπου επικρατούσε η ισότητα και όχι η ταξική ανισότητα.

Κεντρικό στοιχείο αυτών των θεμελιωδών δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων αποτέλεσε η ίδρυση του Συμβουλίου των 500, ή Βουλής. Το σώμα αυτό είχε πενήντα μέλη από καθεμία από τις δέκα νεοσύστατες φυλές. Τα μέλη τα επέλεγαν ετησίως με κλήρωση. Επομένως, αυτή η μέθοδος επιλογής ήταν επαναστατική, καθώς επέτρεπε μια πιο δίκαιη εκπροσώπηση του ποικιλόμορφου πληθυσμού της Αθήνας στα όργανα λήψης αποφάσεων.

Ο Ρόλος του Συμβουλίου και της Εκκλησίας του Δήμου

Κύριο καθήκον του Συμβουλίου ήταν η προετοιμασία νομοθεσίας για την ψήφιση από την Εκκλησία του Δήμου. Επιπλέον, το Συμβούλιο επέβλεπε τη διοίκηση του κράτους και διαχειριζόταν τις εξωτερικές σχέσεις. Ο ρόλος του διευκόλυνε την άμεση συμμετοχή των πολιτών στη νομοθετική διαδικασία. Κατά συνέπεια, οι Αθηναίοι είχαν λόγο στους νόμους που διέπουν τη ζωή τους, μια έννοια θεμελιωδώς ριζοσπαστική για εκείνη τη χρονική στιγμή.

Παράλληλα, η ίδια η Συνέλευση απέκτησε περισσότερες εξουσίες βάσει των μεταρρυθμίσεων του Κλεισθένη. Έγινε το κύριο όργανο διακυβέρνησης και αποφάσιζε για νόμους, πολιτικές και θέματα πολέμου. Αυτή η άμεση συμμετοχή ήταν πρωτοφανής και αποτέλεσε τη βάση της «άμεσης δημοκρατίας». Μαζί, το Συμβούλιο των 500 και η Συνέλευση έγιναν τα επίκεντρα των δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων. Αυτή η μετάβαση από την αριστοκρατική διακυβέρνηση σε ένα σύστημα όπου οι απλοί πολίτες είχαν την απόλυτη εξουσία, αποτελεί τη βασική απάντηση στο ερώτημα “Πώς η Αθηναϊκή Δημοκρατία άλλαξε την πορεία της ιστορίας”.

Ο Περικλής Ενίσχυσε τη Συμμετοχή με Μισθούς

Με δημοκρατικό ζήλο, ο Περικλής επέκτεινε περαιτέρω τα δημοκρατικά θεμέλια που έθεσε ο Κλεισθένης. Το έργο του εμβάθυνε τον δημοκρατικό χαρακτήρα της Αθήνας. Μάλιστα, η θητεία του τον 5ο αιώνα π.Χ. είναι η «Χρυσή Εποχή της Αθηναϊκής Δημοκρατίας». Οι δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις του Περικλή στόχευαν στην ενίσχυση της συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα της αθηναϊκής κοινωνίας.

Προπάντων, στόχος του ήταν να διασφαλίσει ότι η δημοκρατία δεν θα ήταν απλώς προνόμιο για τους πλούσιους ή τους ευγενείς, αλλά δικαίωμα προσβάσιμο σε όλους τους πολίτες. Μία από τις πιο αξιοσημείωτες συνεισφορές του Περικλή ήταν η εισαγωγή μισθών για τους δημόσιους αξιωματούχους και τους ενόρκους. Πριν από αυτό, η κατοχή δημόσιου αξιώματος ήταν καθήκον των πλουσίων, καθώς μόνο αυτοί μπορούσαν να αφιερώσουν χρόνο μακριά από την εργασία τους.

Τα Οικονομικά Εμπόδια Καταργήθηκαν

Παρέχοντας οικονομική βοήθεια σε όσους υπηρετούσαν σε δημόσιες θέσεις, ο Περικλής διασφάλισε ότι ακόμη και οι φτωχότεροι είχαν την οικονομική δυνατότητα να συμμετέχουν στη διακυβέρνηση. Αυτό κατάργησε ουσιαστικά τα οικονομικά εμπόδια στη δημόσια υπηρεσία, επιτρέποντας σε όλες τις τάξεις ελεύθερων πολιτών να συμμετάσχουν στη δημοκρατική διαδικασία. Επιπλέον, ο Περικλής εκδημοκράτισε και το δικαστικό σύστημα με την αμοιβή των ενόρκων, ενισχύοντας έτσι το αίσθημα του πολιτικού καθήκοντος.

Βέβαια, τέτοιες μεταρρυθμίσεις συνδυάστηκαν με την κατασκευή μνημειωδών δημοσίων έργων, όπως ο Παρθενώνας. Αυτά τα μνημεία όχι μόνο δόξασαν την Αθήνα, αλλά επίσης παρείχαν την απαραίτητη απασχόληση σε πολλούς πολίτες. Επιπρόσθετα, η εποχή του Περικλή ήταν μια έκρηξη στις τέχνες, τη φιλοσοφία και το θέατρο, τα οποία υποστήριζε το κράτος.

Ισονομία και Ελευθερία του Λόγου: Οι Βασικές Αρχές

Επομένως, η Αθηναϊκή Συνέλευση (Εκκλησία) αποτελούσε την απόδειξη της δέσμευσης της αρχαίας Αθήνας στην ένταξη όλων των ελεύθερων πολιτών. Πιο συγκεκριμένα, η Συνέλευση επέτρεπε σε όλους τους άνδρες πολίτες να εκφράζουν ελεύθερα τις απόψεις τους και να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων για τις δημόσιες υποθέσεις. Κατά συνέπεια, αυτή η πρακτική της άμεσης δημοκρατίας υπάρχει στους σημερινούς δημοκρατικούς θεσμούς μέσω εκλογών και δημοψηφισμάτων.

Ωστόσο, ένα άλλο κρίσιμο στοιχείο ήταν η ισονομία, δηλαδή η ισότητα ενώπιον του νόμου. Η αρχή της ισονομίας εισήγαγε τη ριζοσπαστική ιδέα ότι όλοι οι πολίτες, ανεξάρτητα από το υπόβαθρό τους, ήταν ίσοι ενώπιον του νόμου. Αυτή η έννοια επηρέασε βαθιά την ανάπτυξη του κράτους δικαίου στις σύγχρονες κοινωνίες.

Τέλος, ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο που πέρασε στις σημερινές κοινωνίες είναι η ελευθερία του λόγου. Η Αθηναϊκή Αγορά αποτελούσε ένα ζωντανό κέντρο δημόσιας ζωής, καθώς εκεί οι πολίτες συμμετείχαν σε έντονες συζητήσεις για κάθε είδους ζητήματα. Επομένως, ήταν ο ακρογωνιαίος λίθος του ανοιχτού διαλόγου, μιας και η γνώμη όλων ήταν σεβαστή. Πράγματι, αυτή η παράδοση είχε εξέλιξη στη σύγχρονη αρχή της ελευθερίας του λόγου, την οποία πλέον θεωρούμε θεμελιώδες δικαίωμα.

Προκλήσεις και Διαχρονική Επιρροή

Παρόλα αυτά τα αγνά ιδανικά της, η Αθηναϊκή Δημοκρατία δεν ήταν τέλεια. Γυναίκες, σκλάβοι και μέτοικοι (μη πολίτες κάτοικοι) δεν ήταν στη συμμετοχή της πολιτικής διαδικασίας. Τέτοιοι περιορισμοί υπογραμμίζουν τις δυσκολίες στην εφαρμογή πραγματικά ισότιμης διακυβέρνησης, ιδιαίτερα στην αρχαιότητα. Φυσικά, οι σύγχρονες δημοκρατικές πρακτικές έχουν επιδιώξει να βάλουν τέλος σε αυτές τις αδυναμίες, διευρύνοντας το πεδίο συμμετοχής.

Οι αρχές της δημοκρατικής Αθήνας είναι ακόμα μία πηγή έμπνευσης για τις σύγχρονες κοινωνίες μας. Με την πρωτοποριακή της έμφαση στη συμμετοχή των πολιτών, την ισότητα ενώπιον του νόμου και την ελευθερία του λόγου, οι αρχαίοι Έλληνες της Αθήνας μετέδωσαν ιδανικά για τα οποία αξίζει να δίνουμε αγώνα μέχρι σήμερα. Έτσι, η απάντηση στο ερώτημα.. “Πώς η Αθηναϊκή Δημοκρατία άλλαξε την πορεία της ιστορίας” υπάρχει στις αδιαπραγμάτευτες δημοκρατικές αξίες που κληρονομήσαμε από αυτήν.

by Αναστάσιος Ντίνος

Περί Ειρήνης και πολέμου

ΕΙΡΗΝΗ – ΠΟΛΕΜΟΣ

Ειρήνη

• Διαπροσωπική, Διακρατική = ομαλή συνύπαρξη ατόμων και λαών
• Κατάκτηση ησυχίας, γαλήνης, τάξης & ασφάλειας από κάθε εσωτερικό & εξωτερικό εχθρό.
• Η κατάσταση που εγγυάται ποιότητα ζωής, και όχι απλά η απουσία πολέμου.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ

Α) ΛΑΤΡΕΥΟΤΑΝ ΩΣ ΘΕΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

• Kόρη του Δία & της Θέμιδας, αδερφή της Ευνομίας & της Δίκης
• Γλυπτό: η Ειρήνη με τον πλούτο και το κέρας της Αμάλθειας
• «Περί Ειρήνης»: Αριστοφάνης, Δημοσθένης, Ισοκράτης

Β) ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΓΙΑ ΕΔΡΑΙΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ

• Αμφικτυονίες
• Χρυσός αιώνας
• Pax Romana

Γ) ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ ΔΙΕΘΝΩΣ ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΛΗ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ

• Σύσταση Κ.Τ.Ε.
• Σύσταση Ο.Η.Ε
• ΝΑΤΟ – Σύμφωνο Βαρσοβίας

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΙΡΗΝΙΚΗΣ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗΣ

Α. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ
1. πνευματική καλλιέργεια
2. σεβασμός στην αξία του ανθρώπου
3. ελευθερία
4. δημιουργικότητα
5. διατήρηση παράδοσης
6. ανταλλαγή γνώσεων και πολιτιστικών πληροφοριών διεθνώς
7. πρόοδος επιστημών –τεχνών – γραμμάτων
8. ολόπλευρη ανάπτυξη του πολιτισμού
9. δυνατότητα βελτίωσης του ανθρώπου


Β. ΗΘΙΚΟΣ ΒΙΟΣ
1. ικανοποίηση ηθικών αναγκών
2. γόνιμο έδαφος για την καλλιέργεια υψηλών ιδανικών
3. αισθητική καλλιέργεια
4. εμπιστοσύνη – αλληλοκατανόηση – συνεργασία
5. αγάπη – ευτυχία
6. αίσθημα ασφάλειας

Γ. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ
1. ομαλή λειτουργία κοινωνικων θεσμων
2. δημοκρατικοι θεσμοι
3. ανεξαρτησια – αυτονομια κρατων
4. αγωνας για επιτευξη κοινων στοχων
5. δημιουργια συνεκτικων δεσμων
6. αναπτυξη διαπροσωπικων σχεσεων
7. εργασια

Δ. ΥΛΙΚΟΣ ΒΙΟΣ
1. επιστημονικα επιτευγματα
2. παραγωγικοτητα – δημιουργικοτητα
3. αναπτυξη γεωργιας – εμποριου…
4. υγεια – μακροζωία
5. εποικοδομητικα – πολιτιστικα εργα
6. ανοδος βιοτικου επιπεδου


Πόλεμος

• Η ένοπλη σύγκρουση κάποιων ομάδων (εθνών, κρατών, φατριών, πολιτών μιας χώρας…) κατά την οποία λαμβάνουν χώρα εχθροπραξίες, συνήθως μεγάλης έκτασης, διάρκειας και σημασίας.
• Κάθε μορφή οξείας διαφωνίας με βίαια μέσα, ακόμη και στον πνευματικό ή ψυχολογικό τομέα.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ

Όλη η ιστορία της ανθρωπότητας είναι γεμάτη από πολέμους και αιματοχυσίες.

ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΙ ΠΟΛΕΜΟΥ
1. επιθετικός (κατακτητικός – αποικιακός)
2. αμυντικός – εθνικοαπελευθερωτικός
3. εμφύλιος


ΑΙΤΙΑ – ΚΙΝΗΤΡΑ
1. οικονομικά (δια την των χρημάτων κτήσιν, δια πλεονεξίαν δια φιλότιμον)
2. απληστία
3. επιθυμία για απόκτηση δύναμης, θέσης, γοήτρου
4. εθνικισμός – ρατσισμός
5. ιδεολογικοί φανατισμοί
6. θρησκευτικά
7. πολιτιστική κρίση – κρίση αξιών, επικράτηση υλισμού
8. μίσος (HOMO HOMINI LUPUS)

ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΟΛΕΜΟΥ:

• Οι μόνοι πόλεμοι που δικαιολογούνται ηθικά είναι οι αμυντικοί και οι εθνικοαπελευθερωτικοί:
• Υπεράσπιση Εθνικής ανεξαρτησίας – Εθνικής ταυτότητας
• Υπεράσπιση της ζωής, τιμής και περιουσίας.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΟΛΕΜΟΥ

Α. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ
1. πνευματική κατάπτωση
2. πολιτιστική κρίση
3. καθυστέρηση τεχνών – γραμμάτων
4. επιστημονική μονομέρεια
5. καλλιέργεια φόβου, απανθρωπιάς, κτηνωδίας
6. έλλειψη σεβασμού για την ανθρώπινη ζωή και τις πνευματικές κατακτήσεις της ανθρωπότητας

Β. ΗΘΙΚΟΣ ΒΙΟΣ

1. έλλειψη ηθικής ισορροπίας
2. έλλειψη στόχων και ιδανικών
3. παθητικότητα
4. επικράτηση συμφερόντων
5. κλίμα διχόνοιας, μίσους
6. ανθρώπινη δυστυχία, απογοήτευση, αγωνία, ανασφάλεια
7. αδιαφορία για εσωτερική καλλιέργεια
8. παραβίαση ηθικών αρχών
9. φθορά συνείδησης
10. ενστικτώδης ζωή – κυνισμός
11. φθορά λέξεων , ιδεών: επένδυση καταστάσεων αρνητικών με λέξεις υψηλού περιεχομένου – καπηλεία εννοιών

Γ. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΒΙΟΣ
1. δυσλειτουργία κοινωνικών θεσμών
2. παραμέληση παιδείας
3. οπισθοδρόμηση πολιτισμού
4. συντελούνται δημογραφικές, γεωγραφικές ανακατατάξεις με βίαιο τρόπο
5. επικράτηση βίας
6. κρίση στις διαπροσωπικές σχέσεις
7. οικολογική καταστροφή
8. αλλοίωση κοινωνικής συνείδησης
9. παρεμπόδιση δημιουργικότητας, άρση συνεργασίας, κατάργηση επικοινωνίας, κερδοσκοπία

Δ. ΥΛΙΚΟΣ ΒΙΟΣ
1. κατάρρευση οικονομίας
2. άθλιο βιοτικό επίπεδο
3. καταστροφή έργων – μνημείων
4. δραματική μείωση πληθυσμού
5. τεράστιες υλικές ζημιές

ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΔΡΑΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ

ΟΙ ΗΓΕΤΕΣ
1. καλλιέργεια συνεργασίας των λαών
2. ανάληψη πρωτοβουλιών σχετικών με την ειρήνη
3. ειλικρινής διάλογος
4. διαλλακτικότητα
5. περιορισμός ιμπεριαλιστικών διαθέσεων
6. μείωση εξοπλισμών – αφοπλισμός
7. εγκατάλειψη των πολεμικών βιομηχανιών
8. φιλειρηνική εκπαίδευση:

• γνώση
• παράδειγμα
• αντίκρουση ατομικισμού
• απόδειξη του παραλογισμού του πολέμου
• διαπαιδαγώγηση με τα ιδανικά του Δικαίου και της Ειρήνη

ΟΙ ΑΠΛΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ
1. ευαισθητοποίηση και άσκηση πίεσης προς τους ρυθμιστές της τύχης των λαών
2. άμεση δραστηριοποίηση όλων
3. συμμετοχή σε ειρηνιστικά κινήματα
4. διαφώτιση – διαπαιδαγώγηση
5. καταπολέμηση προκαταλήψεων και φανατισμού
6. κατάκτηση εσωτερικής ειρήνης

Η Ιατρική των Ελλήνων

«Αν δεν υπάρχει υγεία, όλα τα υπόλοιπα αγαθά σε τίποτα δεν ωφελούν» Ιπποκράτης.

Αυτό ήταν το «μότο» των αρχαίων Ελλήνων γι αυτό και έδιναν βαρύνουσα σημασία στην υγεία αλλά και στον καλύτερο δυνατό τρόπο θεραπείας σε περίπτωση ασθενείας.

  

Οι Έλληνες γιατροί έχουν μείνει στην ιστορία χάριν της ακεραιότητας, του καινοτομικού χαρακτήρα του έργου τους και του σεβασμού τους προς τον άνθρωπο.

Εκμεταλλεύονταν αυτά που  η φύση  προσέφερε και έτσι θεράπευαν ανιδιοτελώς πάσης φύσης ασθένεια. Παραπλήσια σε αυτό το είδος επιστήμης είναι η σύγχρονη μέθοδος της ομοιοπαθητικής , της οποίας το όνομα απαντά για πρώτη φορά στον Ιπποκράτη, και η οποία εντοπίζει και καταπολεμά με φυσικό τρόπο την ρίζα της εκάστοτε ασθένειας, φέροντας τα συμπτώματά της σε έξαρση, προκειμένου να εξαλειφθούν τελείως. Το αντίθετό της είναι η αλλοπαθητική ιατρική, η κυριαρχούσα, δηλαδή, μέθοδος των ημερών, η οποία πολλάκις περιορίζεται στην καταπολέμηση των συμπτωμάτων και όχι της αιτίας.

Ήδη από την πανάρχαια εποχή του Ερμή του Τρισμέγιστου η ιατρική επιστήμη βρισκόταν σε ένα διόλου ευκαταφρόνητο επίπεδο, καθώς και ο ίδιος ασχολήθηκε, μεταξύ των άλλων, και με τον εν λόγω κλάδο, αντλώντας υλικά από την φύση και μετατρέποντάς τα σε φάρμακα.

Αλλά και από τις περιγραφές του Ομήρου συμπεραίνουμε πως οι άνθρωποι τότε γνώριζαν πώς να περιποιούνται μόνοι τους και αποτελεσματικά τραύματα, πληγές και ελαφριές ασθένειες. Ο Όμηρος, ακόμη, αναφέρει τα γνωστά σε όλους μας αγχολυτικά!

Μερικοί από τους σημαντικότερους Έλληνες ιατρούς, οι οποίοι με τις μεθόδους επέφεραν ριζική τομή όχι μόνο στην εγχώρια αλλά στην παγκόσμια ιατρική είναι οι ακόλουθοι:

Αυτό που κρατά ο Ασκληπιός παραπέμπει
στο σημερινό σύμβολο της Ιατρικής

• Ασκληπιός: Τιμούνταν ως «θεός» της ιατρικής και της υγείας γενικότερα και ιερά προς τιμήν του, στα οποία κατέφευγαν ασθενείς από όλα τα μέρη του κόσμου, υπήρχαν διάσπαρτα παντού. (π.χ. Ασκληπιείο δίπλα στο θέατρο της Επιδαύρου).
• Μελάμπους: Σύμφωνα με τον Καθηγητή Πανεπιστημίου Δ. Κουρέτη, θεωρείται ο πρώτος Ψυχοσωματιστής Ιατρός, καθώς κατά την παράδοση θεράπευσε την μανία (τρέλλα) των Προιτίδων, κορών του αρχαίου βασιλιά της Τίρυνθας, Προίτου.
• Κωκυτός: Ιατρός, μαθητής του Κενταύρου Χείρωνος που επισκέφθηκε τον τραυματία Άδωνη.
• Εύμηλος ο Θηβαίος: συνέγραψε το έργο «Ιππιατρικόν».
• Γόργασος: Προς τιμήν του υπήρχε ιερό στην Μεσσηνία, στο οποίο προσέτρεχαν ασθενείς, προκειμένου να βρουν ίαση στις ασθένειές τους.
• Αισχρίων: Ιατρός από την Πέργαμο. Ήταν αυτός που δίδαξε στον Γαληνό Φαρμακολογία και ο τελευταίος, με την σειρά του, τον χαρακτήρισε «φαρμάκων εμπειρικότατον». Χαρακτηριστική ήταν η θεραπεία του για δάγκωμα λυσσασμένου ζώου, την οποία αναφέρει ο Γαληνός. Έβαζε στάχτη από καβούρια, τους ποτάμιους καρκίνους, όπως τους αποκαλεί.
• Απολλώνιος ο Κιτιεύς: Ο σημαντικότερος Κύπριος Ιατρός, που συνέγραψε τα «περί Επιληψίας» και «Περί Άρθρων Πραγματεία», όπου περιγράφει την ανάταξη εξαρθρωμένων μελών του ανθρωπίνου σώματος με τεράστια ακρίβεια (τον αναφέρει και ο Ιπποκράτης).
• Δάρδανος: Έφερε το παρανόμι Ασκληπιάδης και θεωρούνταν πρόγονος του Ιπποκράτη.
• Αρεταίος: Από αυτόν έλαβε το όνομά του ο «Διαβήτης».
• Ηρόφιλος: Πρώτος διατύπωσε την θεωρία ότι τα συναισθήματα πηγάζουν από τον εγκέφαλο και όχι από την καρδιά.
• Ηρακλείδης ο Ταραντίνος: Στρατιωτικός ιατρός, ο οποίος ασχολήθηκε κυρίως με την χειρουργική αλλά και με την παθολογία, την οφθαλμολογία και την φαρμακολογία.
• Φίλιππος ο Ακαρνάν: Προσωπικός ιατρός του Μ. Αλεξάνδρου, όπως και οι Αλέξιππος, Ανδροκίδης, Παυσανίας, κ.α.
• Ευήνωρ: Περίφημος γυναικολόγος.
• Δημήτριος Απαμεύς: Εισήγαγε τους όρους: «μανία, πριαπισμός, φρενίτις, ληθαργία».
• Ξενοφών ο Αλεξανδρινός: Ασχολήθηκε με την θεραπεία του καρκίνου.
• Σωρανός: διάσημος γυναικολόγος, γνωστός και ως «πρίγκηψ των ιατρών», όπως τον αποκαλούσαν.
• Ασκληπιάδης: Ψυχίατρος που θεράπευε τους ψυχασθενείς με διάφορα είδη λουτρών και κατάλληλη μουσική.
• Ερασίστρατος: Αυτός έκανε την διάκριση των νεύρων σε κινητικά και αισθητικά. Την ανακάλυψη αυτή, βέβαια, την έχουν αποδώσει στους Μπελ και Μαγκέντι.
• Αγαθίας ο Σχολαστικός: Μιλά για την αύρα του σώματος «Σώμα φέρων σκιοειδές αδερκέι σύμπνοον αύρη». Τέτοιες θεωρίες σφετερίστηκαν πολύ αργότερα διάφορες θρησκείες της Ανατολής, με αποτέλεσμα σήμερα να χαρακτηρίζονται ως Παραϊατρική!

Φυσικά οι αρχαίοι Έλληνες ιατροί και φαραμακολόγοι (πατέρας της Φαρμακολογίας θεωρείται ο Διοσκορίδης, ο οποίος επισκέφθηκε πολλά μέρη στον κόσμο προς αναζήτηση  βοτάνων)είναι τόσοι πολλοί που ένα άρθρο δεν δύναται να περικλύσει τον αριθμό και το έργο τους. Δεν μπορούμε, όμως, να μην αναφερθούμε σε δύο μεγάλες προσωπικότητες της ελληνικής ιατρικής, οι μέθοδοι των οποίων χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα σε όλον τον κόσμο, και αυτοί δεν είναι άλλοι από τους Ιπποκράτη και Γαληνό. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει πως οι γιατροί, στους οποίους δεν αναφερθήκαμε διεξοδικά, είναι ήσσονος σημασίας.

Εξίσου σημαντικοί είναι και οι Έλληνες Φαρμακολόγοι ή Φαρμακοποιοί, οι οποίοι, όπως λέει και το όνομά τους, ποιούσαν, έφτιαχναν φαρμακα, στηριζόμενοι στην φύση, σε αντίθεση με την σύγχρονη εποχή που περιορίζονται σε απλή μεταπώλησή τους από τις Φαρμακοβιομηχανίες. Τέτοιοι ήταν ο Διοσκουρίδης, όπως προαναφέραμε, ο φιλόσοφος Αριστοτέλης, που γνώριζε πολλά από ριζοτομία και βοτανολογία και ο μαθητής του Θεόφραστος αλλά και πολλοί άλλοι…

Ο Ιπποκράτης, «ο πατέρας της Ορθολογικής Ιατρικής», όπως τον αποκαλούν παγκοσμίως, μιλά ξεκάθαρα και κατονομάζει την Ομοιοπαθητική Ιατρική: «Τα όμοια των ομοίων εισίν ιάματα».

Ο όρκος του απαγγέλλεται μέχρι σήμερα στις Ιατρικές Σχολές, στον οποίον συνοψίζει για κάθε μελλοντικό γιατρό τα εξής:

«Να τιμά σαν τους γονείς του αυτόν που του δίδαξε την ιατρική
Να διδάσκει αφιλοκερδώς την τέχνη του σε όποιον θέλει να την ακολουθήσει, με την προϋπόθεση να τηρήσει και αυτός με την σειρά του τον όρκο.
Να προσφέρει ΜΟΝΟ ζωή και όχι θάνατο, ακόμα και αν του το ζητήσει ο ίδιος ο ασθενής (αυτό ισχύει και στην περίπτωση της έκτρωσης – «άμβλωσης», όπως ρητά αναφέρει)
Να τηρεί το ιατρικό απόρρητο και να μην μεταφέρει ό,τι συναντά στο κάθε σπίτι
Να είναι εγκρατής».

Το περιοδικό «Ιέραξ» της Ελληνικής Ακαδημίας της Βασκωνίας-Μπιλμπάο αναφέρει: Ο Ιπποκράτης είναι ο πατέρας του όρκου, τον οποίον, όποιος έμελλε να αφιερωθεί στην Ιατρική, έπρεπε να απαγγείλει».

Αλλά και η Γαλλίδα ελληνίστρια Jacqueline de Romilly περιγράφοντας το έργο του Ιπποκράτη, καταγράφει (Emile Baulieu, Collège de France, Pour l’ Amour du Grec): «Τι κείμενο! Τι πολιτισμός!»

Ο Γ. Κρύκας στο περιοδικό «Ιστορία (τ. 52)» αναφέρει: «Ο Ιπποκράτης επιχειρούσε επεμβάσεις που και σήμερα είναι δυσκολότατες (π.χ. διάνοιξη κρανίου με τρυπάνι). Επανέφερε στην θέση τους εξαρθρωμένα μέλη , έκοβε τα σεσηπότα, πραγματοποιούσε πλευρεκτομές, παρακεντήσεις στον θώρακα και στην κοιλιά, άνοιγε περινεφρικά αποστήματα, χειρουργούσε αιμορροΐδες και συρίγγια, χρησιμοποιούσε καθετήρα για να αφαιρέσει λίθους από την κύστη, πραγματοποιούσε δύσκολες επεμβάσεις στο κρανίο με χαλύβδινα εργαλεία και χρησιμοποιούσε στο χειρουργείο του φλεβοτόμους, οστεολαβίδες, μηχανήματα, πριόνια, μαχαίρια, βελόνες, τρυπάνια, μητροσκόπια και τόσα άλλα».

Αναπαράσταση της μεθόδου, με την οποία ο Γαληνός
προέβαινε σε κρανιοανατρήσεις.

Συνεχιστής της Ιπποκρατικής Ιατρικής θεωρείται ο Γαληνός, ο οποίος αναγνωρίζεται και ως ο Ιδρυτής της Πειραματικής Φυσιολογίας και της Ανατομικής.

Το περιοδικό Halcon αναφέρει: «Είναι ο συνεχιστής του Ιπποκράτη. Υπήρξε κατά την διάρκεια ολόκληρου του Μεσαίωνα ο κατ’ εξοχήν γιατρός της Οικουμένης, με τρόπο ώστε και το όνομά του να χαρακτηρίζει κάποιον ως γιατρό(…) Για τον Γαληνό η φύση διαθέτει δύναμη δημιουργική. Τον χαρακτηρίζει, όπως και τον Ιπποκράτη, βαθύτατη ηθική. Εκτιμούσε ότι αυτό που ο γιατρός εξετάζει είναι πάνω απ’ όλα ο άνθρωπος και όχι μία ακόμη κλινική περίπτωση. Για να θεραπεύσεις την ασθένεια πρέπει να εκτιμήσεις τον ασθενή ως ανθρώπινη αξία».

Επιτελούσε και αυτός με την σειρά του δυσχερείς επεμβάσεις, όπως η εκτομή στέρνου για να θεραπεύσει παθήσεις της καρδιάς, και περιέγραψε την θεραπεία των νευρικών παθήσεων εξαιτίας πυρετού, για την οποία βραβεύτηκε αργότερα με νόμπελ ο Αυστριακός Wagner.

Η ιατρική των Ελλήνων, σεβόμενη πάνω και πέρα απ’ όλα τον άνθρωπο, έφτασε σε πολύ υψηλό επίπεδο τόσο εξέλιξης όσο και αποτελεσματικότητας και έδωσε τα «φώτα» της σε όλη την οικουμένη! Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ιατρικών όρων σε όλον τον κόσμο έχει ρίζες ελληνικές, κάτι που θα αναλύσουμε στο επόμενο άρθρο μας.

ΠΥΓΜΗ.gr

Εκφράσεις από τα Αρχαία Ελληνικά που χρησιμοποιούμε σήμερα

Μπορεί η επαφή των νεοελλήνων με την αρχαιοελληνική παράδοση και γλώσσα να είναι εξαιρετικά προβληματική, ωστόσο υπάρχουν λέξεις και εκφράσεις που πέρασαν αυτούσιες στην καθημερινότητά μας και ευτυχώς μας θυμίζουν το δοξασμένο παρελθόν.

• Αιδώς Αργείοι: όταν θέλουμε να καταδείξουμε αισθήματα ντροπής αναφερόμενοι σε κάποιον άλλο. Ειπώθηκε από τον Στέντορα (σε έντονο ύφος) προς τους Αργείους κατά τη διάρκεια του Τρωικού πολέμου, με σκοπό να τους ανυψώσει το ηθικό όταν ο Αχιλλέας αποχώρησε από τη μάχη. (Ομήρου Ιλιάδα – Ε 787)
• Αντίπαλον δέος: όταν αναφερόμαστε σε ισχυρό αντίπαλο. (Θουκυδίδης – Γ 11)
• Από μηχανής θεός: μη αναμενόμενη βοήθεια – λύση – συνδρομή σε κάποιο πρόβλημα ή δύσκολη κατάσταση. Προέρχεται από θεατρικό τέχνασμα στην αρχαία Ελλάδα που χρησιμοποιούσαν οι τραγικοί ποιητές όταν ήθελαν να δώσουν διέξοδο στη πλοκή του έργου και στο οποίο κατά τη διάρκεια της παράστασης εμφανιζόταν ένας Θεός επάνω σε εναέρια κατασκευή (γερανός).
• Αρχή άνδρα δείκνυσι: όταν οι πράξεις – έργα χαρακτηρίζουν τον άνθρωπο στον οποίο αναφερόμαστε. (Βίας ο Πριηνεύς – Σοφοκλής.... Αντιγόνη 62)
• Ασκός του Αιόλου: σε περιπτώσεις επικείμενων δεινών – καταστροφών. Ο Αίολος έδωσε έναν ασκό στον Οδυσσέα ο οποίος περιείχε ανέμους. Όταν λοιπόν οι σύντροφοι του Οδυσσέα άνοιξαν τον ασκό, απελευθερώθηκαν οι άνεμοι και παρέσυραν το πλοίο στο νησί των Λαιστρυγόνων. (Ομήρου Οδύσσεια Κ 1-56)
• Αχίλλειος πτέρνα: αδύνατο σημείο. Η φράση προέρχεται από το μύθο του Αχιλλέα, σύμφωνα με τον οποίο, όταν τον βύθιζε στο αθάνατο νερό η μητέρα του, επειδή τον κρατούσε από τη φτέρνα, στο συγκεκριμένο σημείο του σώματός του παρέμεινε θνητός.
• Βίος αβίωτος: ζωή ανυπόφορη. (Χίλων Ο Λακεδαιμόνιος)
• Γαία πυρί μειχθήτω: σε περιπτώσεις καταστροφής, όταν θέλουμε να δώσουμε έμφαση.
• Γη και ύδωρ: υποδηλώνει περιπτώσεις υποταγής , πλήρους υποχώρησης, παράδοσης άνευ όρων. Η φράση προέρχεται από τον Ηρόδοτο, σύμφωνα με τον οποίο οι Πέρσες απεσταλμένοι ζήτησαν από τους Σπαρτιάτες γη και ύδωρ σε ένδειξη υποταγής. (Ηροδότου Ιστορία V 17-18)
• Γόρδιος δεσμός: αναφέρεται σε περιπτώσεις δύσκολων προβλημάτων (άλυτων). Η φράση λέγεται σε περιπτώσεις δύσκολων καταστάσεων, όπως αυτή που αντιμετώπισε ο Μέγας Αλέξανδρος, όταν προσπάθησε να λύσει ένα πολύπλοκο κόμπο, το «γόρδιο δεσμό» τον οποίον σύμφωνα με τον χρησμό όποιος τον έλυνε θα γινόταν κυρίαρχος της Ασίας. (Αρριαννού 11 3)
• Δαμόκλειος σπάθη: απειλητικές καταστάσεις Η φράση προέρχεται από επεισόδιο που συνέβη μεταξύ του τυράννου των Συρακουσών Διονυσίου και του Δαμοκλή, ενός αυλικού κόλακα , όταν ο πρώτος θέλοντας να δείξει στο Δαμοκλή πόσο επικίνδυνο ήταν το αξίωμα του τυράννου τον έβαλε να καθίσει στο θρόνο, ενώ από πάνω του κρεμόταν ξίφος σε μια τρίχα αλόγου.
• Διέβην τον Ρουβίκωνα: σε περιπτώσεις που λαμβάνεται μία παράτολμη απόφαση. Η φράση αποδίδεται στον Ιούλιο Καίσαρα ο οποίος όταν το 49 π.Χ. αποφάσισε να κηρύξει εμφύλιο πόλεμο στην Ιταλία, πέρασε με το στρατό του τον ποταμό Ρουβίκωνα κατευθυνόμενος προς την Ρώμη.
• Δούρειος Ίππος: αναφέρεται σε περιπτώσεις δολιότητας, ή δώρων τα οποία υποκρύπτουν δόλο. Η φράση προέρχεται από τον Όμηρο και αναφέρεται κατά την περίοδο των Τρωικών πολέμων τότε που οι Έλληνες ενώ χάρισαν στους Τρώες ξύλινο άλογο μεγάλων διαστάσεων ως αφιέρωμα στους Θεούς, στο εσωτερικό του ήταν κρυμμένοι ο Οδυσσέας με τους συντρόφους του, οι οποίοι άνοιξαν τις πύλες της Τροίας στους υπόλοιπους Έλληνες (Ομήρου Οδύσσεια λ 529)
• Δρακόντεια μέτρα: αναφέρεται σε περιπτώσεις λήψης αυστηρών – σκληρών μέτρων Η φράση προέρχεται από τον Δράκοντα (7ος αιώνας π.Χ) αρχαίο νομοθέτη των Αθηνών, ο οποίος ήταν γνωστός για τους αυστηρούς και σκληρούς νόμους που επέβαλε.
• Εκατόμβη: Θυσία με πολλά θύματα, μεγάλη απώλεια. Εκατόμβη στην αρχαία Ελλάδα ονόμαζαν την θυσία κατά την οποία γινόταν προσφορά από εκατό βόδια στους θεούς. (Ομήρου Ιλιάδα Α 65)
• Εξ απαλών ονύχων: αναφέρεται στην νηπιακή ηλικία κυριολεκτικά, ή σε παλαιότερη χρονική περίοδο μεταφορικά. Η φράση χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει τη νηπιακή ηλικία κατά την οποία ο άνθρωπος έχει μαλακά νύχια.
• Έπεα πτερόεντα: αερολογίες, αβάσιμα επιχειρήματα. Ομηρική έκφραση βασισμένη στην αντίληψη ότι τα λόγια όταν εκστομίζονται τα παίρνει ο αέρας. (Ομήρου Ιλιάδα Α 201)
• Επί ξυρού ακμής: στην κόψη του ξυραφιού, σε πολύ κρίσιμη κατάσταση, σε κρίσιμο σημείο. Ομηρική φράση η οποία ειπώθηκε από το Νέστορα στο Διομήδη στην προσπάθειά του να τον παροτρύνει για συμμετοχή στον πόλεμο εναντίον των Τρώων. (Ομήρου Ιλιάδα Κ 173)
• Ες αύριον τα σπουδαία: Αργότερα θα ασχοληθούμε με τα σοβαρά ζητήματα – θέματα, αναβολή. Τη φράση είπε ο Θηβαίος Αρχίας, όταν έλαβε το γράμμα που τον προειδοποιούσε ότι κινδυνεύει από τον Πελοπίδα. (Πλουτάρχου Πελοπ. 10)
• Ή ταν ή επί τας: Ή θα την φέρεις νικητής (ασπίδα) ή θα σε φέρουν επάνω της νεκρό.................ή θα επιτύχουμε, ή θα αποτύχουμε. Τη φράση έλεγαν οι Σπαρτιάτισσες μητέρες στα παιδιά τους, όταν τους έδιναν την ασπίδα για τον πόλεμο. (Πλουτάρχου Λακεδαιμ. Αποφθ.16)
• Ήξεις αφήξεις: Λέγεται όταν κάποιος αλλάζει συνεχώς γνώμη. Η φράση προέρχεται από το χρησμό του μαντείου των Δελφών « ήξεις αφήξεις ου θνήξεις εν πολέμω». Η θέση του κόμματος πριν ή μετά το αρνητικό μόριο ου, καθορίζει και τη σημασία του χρησμού.
• Ιδού η Ρόδος ιδού και το πήδημα: Λέγεται για όσους υπερηφανεύονται και καυχώνται για ανεπιβεβαίωτα κατορθώματα και καλούνται να αποδείξουν ότι λένε την αλήθεια. Η φράση προέρχεται από Αισώπειο μύθο σύμφωνα με τον οποίο κάποιος ισχυριζόταν ότι κάποτε στη Ρόδο έκανε ένα πολύ μεγάλο άλμα και του ζήτησαν να το επαναλάβει λέγοντάς του την παραπάνω φράση. (Αισώπου Μύθοι «Ανήρ Κομπαστής»)
• Ιστός της Πηνελόπης: Λέγεται για έργο που δεν τελειώνει. Η φράση είναι από τον Όμηρο όπου στην Οδύσσεια αναφέρεται στην Πηνελόπη η οποία ύφαινε ένα ύφασμα την ημέρα και το ξήλωνε τη νύχτα, θέλοντας να ξεγελάσει τους μνηστήρες μέχρι να γυρίσει ο Οδυσσέας από την Τροία. (Ομήρου Οδύσσεια τ 149)
• Και συ τέκνον Βρούτε: Φράση που απευθύνεται σε πρόσωπα που προδίδουν την εμπιστοσύνη μας.Την είπε ο Καίσαρας, όταν αναγνώρισε τον Βρούτο ανάμεσα στους δολοφόνους του.
• Κέρας Αμαλθείας: Παραπέμπει σε πλούτο – αφθονία υλικών αγαθών. Η φράση προέρχεται από περιστατικό όπου η Αμάλθεια έτρεφε το μικρό Δία με κέρατο κατσίκας γεμάτο γάλα και μέλι.
• Κέρβερος: Σκληρός, ανυποχώρητος. Προέρχεται από το ομώνυμο τέρας που φύλαγε τον Άδη και δεν επέτρεπε την είσοδο.
• Κομίζω γλαύκα εις Αθήνας: Όταν λέγονται ήδη γνωστά πράγματα. Η φράση λέγεται διότι στην Αθήνα η γλαύκα, η κουκουβάγια, ήταν γνωστή, σαν σύμβολο της Αθήνας και εικονιζόταν παντού, όπως στις στροφές των σπιτιών, στα νομίσματα κ.λ.π. (Αριστοφάνη, Όρνιθες, 301)
• Κόπρος του Αυγείου: Συγκεντρωμένες ατασθαλίες – καταστάσεις οι οποίες δύσκολα διορθώνονται. Η φράση προέρχεται από άθλο του Ηρακλή, κατά τον οποίο καθάρισε την κοπριά από τους στάβλους του Αυγείου.
• Κουτί της Πανδώρας: Εμφάνιση πολλών δεινών ταυτόχρονα. Η φράση προέρχεται από τη μυθολογία, σύμφωνα με την οποία ο Δίας για να τιμωρήσει τους ανθρώπους έδωσε στην Πανδώρα ως δώρο ένα κιβώτιο γεμάτο με όλες τις συμφορές, με αποτέλεσμα μόλις το άνοιξε να βγουν όλα τα δεινά, εκτός από την ελπίδα.
• Κύκνειο άσμα: Η τελευταία ενέργεια – πράξη – έργο κάποιου. Προέρχεται από το τελευταίο τραγούδι του κύκνου πριν το θάνατό του. (Πλάτωνος Φαίδων 84 Ε)
• Μέμνησο των Αθηναίων: Μην ξεχνάς αυτόν που πρόκειται να εκδικηθείς.Τη φράση έλεγε καθημερινά ένας υπηρέτης στο Δαρείο (κατόπιν εντολής του) υπενθυμίζοντας ότι έπρεπε να τιμωρήσει τους Αθηναίους, διότι συμμετείχαν στην πυρπόληση των Σάρδεων. (Ηροδότου V 105)
• Μερίς του λέοντος: Το μεγαλύτερο μερίδιο. (Αισώπου μύθοι «Λέων και αλώπηξ»)
• Μηδένα προ του τέλους μακάριζε: Μην βιάζεσαι να μακαρίσεις κάποιον πριν το τέλος. Με αυτή τη φράση σχολίασε ο Σόλωνας τους θησαυρούς του Κροίσου, όταν ο τελευταίος τους έδειξε με υπερηφάνεια. (Ηροδότου Ι 32 7)
• Ο κύβος ερρίφθη: Η απόφαση έχει ληφθεί. Τη φάση είπε ο Καίσαρας όταν αποφάσισε να κηρύξει εμφύλιο πόλεμο. Οι λατινομαθείς ευρωπαίοι το λένε στα λατινικά alea jacta est.
• Προκρούστειος Κλίνη: Προσαρμογή κάποιας κατάστασης βάσει συμφέροντος. Προέρχεται από τον μυθικό κακούργο Προκρούστη ο οποίος έδενε τα θύματά του σε κρεβάτι κι έπειτα τους έκοβε ή εξάρθρωνε τα πόδια, προκειμένου να τους φέρει σε ίσο μήκος με το κρεβάτι.

iefimerida.gr