Η περιπέτεια της Ελληνικής γλώσσας

Η Ελληνική γλώσσα γεννήθηκε νωρίς. Πολύ νωρίς. Πριν από την κρίση, πριν από τα μνημόνια, πριν ακόμη κι από την εφεύρεση της διαχρονικής δικαιολογίας «δεν είχα σήμα».
Γεννήθηκε κάπου ανάμεσα σε σπηλιές, θυσίες, κρασί αραιωμένο με νερό (γιατί ο πολιτισμός φαίνεται στις λεπτομέρειες) και ανθρώπους που αποφάσισαν ότι δεν τους αρκεί να δείχνουν τα πράγματα με το δάχτυλο· θέλουν να τα ονομάζουν.

2000 π.Χ. περίπου – «Κάτι πρέπει να πούμε»:
Κάπως έτσι ξεκινάει η ελληνική γλώσσα: σαν ανάγκη.
«Δώσε», «πάρε», «μη», «έλα», «φύγε», «ποιος έφαγε το κατσίκι;».
Στις πινακίδες της Γραμμικής Β΄ οι Μυκηναίοι γράφουν ελληνικά, χωρίς να το ξέρουν. Όπως όλοι οι πρωτοπόροι, κάνουν κάτι ιστορικό χωρίς να έχουν ιδέα ότι, αιώνες αργότερα, μια μέρα θα τους εξετάζουν στις Πανελλήνιες.

8ος αιώνας π.Χ. – Όμηρος enters the chat:
Και έρχεται ο Όμηρος. Ή κάποιοι Όμηροι. Ή μια συλλογική προσπάθεια με εξαιρετικό μάνατζμεντ.
Η ελληνική γλώσσα φοράει τα καλά της, αποκτά ρυθμό, εικόνα, επικό ύφος και δηλώνει:
«Δεν θα λέμε απλώς τι έγινε. Θα το κάνουμε τραγούδι».
Και κάπως έτσι, η γλώσσα αποκτά μνήμη.

5ος αιώνας π.Χ. – Αθήνα, το εργαστήριο
Εδώ γίνεται το μεγάλο πάρτι.
Η ελληνική γλώσσα περνάει από το στάδιο «μιλάμε» στο στάδιο «σκεφτόμαστε φωναχτά».
Φιλόσοφοι, ρήτορες, ποιητές, τραγικοί, κωμικοί. Όλοι παρόντες.
Η γλώσσα μαθαίνει να ρωτάει:
– Τι είναι δίκαιο;
– Τι είναι το ωραίο;
– Τι είναι ο άνθρωπος;
Και, πρακτικά, ποιος πλήρωσε τον λογαριασμό;
Δημιουργούνται λέξεις για έννοιες που μέχρι τότε απλώς… αιωρούνταν: δημοκρατία, λογική, θέατρο, πολιτική.
Η ελληνική γλώσσα δεν περιγράφει απλώς τον κόσμο. Τον εφευρίσκει ξανά.

4ος αιώνας π.Χ. – Μέγας Αλέξανδρος και το γλωσσικό delivery:
Ο Αλέξανδρος δεν κατέκτησε μόνο εδάφη.
Κατέκτησε και λεξιλόγια.
Η ελληνική γίνεται διεθνής. Η πρώτη πραγματική lingua franca.

Από την Αίγυπτο μέχρι την Ινδία, ο κόσμος μιλάει ελληνικά για να συνεννοηθεί, να εμπορευτεί, να διοικήσει, να φιλοσοφήσει.
Η Κοινή Ελληνιστική γεννιέται: λιγότερο αυστηρή, πιο πρακτική, σαν την αρχαία εκδοχή του «να τα λέμε απλά».

Ρωμαϊκοί χρόνοι – Η γλώσσα που δεν καταλαβαίνει από αφεντικά:
Οι Ρωμαίοι κυβερνούν, αλλά στα σοβαρά πράγματα μιλάνε ελληνικά.
Η ελληνική γονιμοποιεί τις δυτικές γλώσσες: philosophia, historia, theatrum, idea, drama, chaos.
Ακόμη και σήμερα, όταν ένας Ευρωπαίος θέλει να φανεί σοβαρός, πετάει μια ελληνική λέξη. Μπορεί να μην ξέρει ακριβώς τι σημαίνει, αλλά νιώθει αμέσως καλύτερα.

Βυζάντιο – Η γλώσσα βαφτίζεται και συνεχίζει:
Η ελληνική προσαρμόζεται.
Φοράει χριστιανικό μανδύα, γίνεται γλώσσα Ευαγγελίων, Πατέρων, αυτοκρατορίας.
Δεν χάνει όμως τον εαυτό της.
Αλλάζει, εξελίσσεται, επιβιώνει.
Γιατί οι γλώσσες που επιμένουν να μείνουν ίδιες… πεθαίνουν από πείσμα.

Τουρκοκρατία – Η γλώσσα στο υπόγειο:
Χωρίς κράτος, χωρίς επίσημη στήριξη, χωρίς υπουργεία.
Κι όμως, η ελληνική δεν σβήνει.
Μένει στα τραγούδια, στις παροιμίες, στις εκκλησίες, στα παραμύθια, στις μανάδες που λένε ιστορίες.
Σώζεται επειδή μιλιέται. Όχι επειδή διδάσκεται τέλεια.

19ος αιώνας – Καθαρεύουσα VS Δημοτική
Εμφύλιος. Γλωσσικός.
Η μία γλώσσα θέλει να θυμίζει αρχαιότητα.
Η άλλη θέλει να μοιάζει στη ζωή.
Τσακώνονται για δεκαετίες, μέχρι που η πραγματικότητα —όπως πάντα— κερδίζει.

20ός αιώνας – Η γλώσσα στα σχολεία:
Η ελληνική μπαίνει στις τάξεις.
Εκεί δοκιμάζεται σκληρά.
Γιατί άλλο να μιλάς μια γλώσσα κι άλλο να την εξετάζεις.
Γίνεται εργαλείο, αντικείμενο, μάθημα, κανόνας, εξαίρεση.
Και παρ’ όλα αυτά, επιβιώνει. Με ορθογραφικά λάθη, συντακτικές ακροβασίες και άπειρη φαντασία.

21ος αιώνας – Greeklish, emoji και δάνεια:
Η γλώσσα σήμερα δέχεται επιρροές: αγγλικά, τεχνολογία, συντομογραφίες.
Κάποιοι ανησυχούν.
Η ελληνική, όμως, χαμογελάει. Τα έχει ξαναδεί όλα.
Ξέρει ότι δεν απειλείται. Αλλάζει. Όπως πάντα.

Και τελικά… τι είναι η γλώσσα;
Δεν είναι μουσείο.
Δεν είναι κανόνας.
Δεν είναι εξεταστικό κέντρο.

Η γλώσσα είναι μια ζωντανή συμφωνία ανθρώπων που προσπαθούν, κάθε μέρα, να καταλάβουν ο ένας τον άλλον.

Υστερόγραφο αποποίησης ευθυνών
Όλα τα παραπάνω δεν αποτελούν επιστημονική μελέτη.Δεν βασίζονται σε συνέδρια, υποσημειώσεις ή χρηματοδοτήσεις.Δεν γεννιέται εδώ κανένας νέος ανταγωνιστής της γλωσσολογίας.Μόνο ένας κουτσομπόλης χρονογράφος, που περιπλανήθηκε στην Ιστορία μπας και βρει θέμα επικαιρότητας.Και βρήκε: μια γλώσσα που, παρά τα πάντα, μιλιέται ακόμη.

Ιανουάριος 2026
Δέλτα Σίγμα

Tα χρονογραφήματα του Δέλτα Σίγμα, με σκίτσα του ιδίου, δημοσιεύονται δύο φορές την εβδομάδα.

kamini.gr

Μπαμπινιώτης: «Το ελληνικό αλφάβητο, η μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου»

Ο σπουδαίος γλωσσολόγος εξηγεί γιατί το ελληνικό αλφάβητο άλλαξε για πάντα τον τρόπο που επικοινωνούμε.

Η ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει να χαθεί, καθώς διαθέτει μια αξεπέραστη δύναμη στη δημιουργία, στη σύνθεση και στο λεξιλόγιο, επισημαίνει ο καθηγητής Γλωσσολογίας Γιώργος Μπαμπινιώτης, τονίζοντας πως «όσο έχουμε εγρήγορση και ευαισθησία για τη γλώσσα μας, που είναι κεφάλαιο του Ελληνισμού, η ελληνική γλώσσα θα αναπτύσσεται και θα καλλιεργείται».

Όπως ανέφερε, «αν κάτι ξεχωρίζει την ελληνική γλώσσα, είναι η συνέχεια που έχει επί σαράντα αιώνες». Πρόκειται, σημείωσε, για ένα φαινόμενο μοναδικό διεθνώς, καθώς «η ελληνική είναι ζωντανή και ομιλείται αδιάλειπτα εδώ και τέσσερις χιλιετίες, κάτι που δεν συμβαίνει με καμία άλλη γλώσσα».

Αναφερόμενος στη διεθνή αναγνώριση της ελληνικής, ο κ. Μπαμπινιώτης τόνισε ότι «το να είναι η ελληνική η έβδομη γλώσσα παγκοσμίως που γιορτάζεται διεθνώς είναι ένα επίτευγμα επιστημονικό, εθνικό και διπλωματικό που αξίζει να το εξάρουμε και να το γιορτάσουμε εντός και εκτός Ελλάδος».

«Η μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου είναι το ελληνικό αλφάβητο»

Ο καθηγητής αναφέρθηκε εκτενώς στη συμβολή της ελληνικής στη διαμόρφωση του δυτικού πολιτισμού, επισημαίνοντας πως «ο ελληνικός πολιτισμός είναι πολιτισμός του γραπτού λόγου».

«Η μεγάλη κατάκτηση», είπε, «είναι το ελληνικό αλφάβητο, το οποίο ο Γαλιλαίος χαρακτήρισε ως τη μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου».

Όπως εξήγησε, «χάρη στην επινόησή του κατέστη δυνατό να αποτυπωθούν, να διατηρηθούν και να διαδοθούν τα ελληνικά κείμενα, δηλαδή η σκέψη, ο πολιτισμός, η φιλοσοφία, το θέατρο και η επιστήμη».

Πρόσθεσε ότι «το ελληνικό αλφάβητο αποτέλεσε τη βάση ανάπτυξης του δυτικού πολιτισμού, καθώς πάνω του στηρίχθηκαν το λατινικό, το σλαβικό και το γερμανικό αλφάβητο».

«Δεν κινδυνεύει η ελληνική γλώσσα – αρκεί να υπάρχει μέτρο»

Αναφερόμενος στο φαινόμενο της χρήσης ξένων λέξεων, ο κ. Μπαμπινιώτης υπογράμμισε πως «ξένες λέξεις έρχονται και θα έρχονται. Το θέμα είναι να υπάρχει ένα μέτρο».

«Δεν κινδυνεύει η ελληνική γλώσσα», σημείωσε, «έχει μια δύναμη στην παραγωγή, στη σύνθεση, στην κλίση, στο λεξιλόγιο και σε όλο τον πλούτο που απέκτησε στη διαδρομή της».

Τόνισε, ωστόσο, την ανάγκη προτίμησης ελληνικών όρων στα μέσα ενημέρωσης: «Ας χρησιμοποιούμε και τίτλους εκπομπών ελληνικούς αντί για ξένους», είπε χαρακτηριστικά.

«Χιλιάδες ξένες λέξεις είναι ελληνογενείς»

Ο καθηγητής υπενθύμισε ότι χιλιάδες λέξεις διεθνώς έχουν ελληνική ρίζα. «Από την αλλεργία και το θερμόμετρο μέχρι τον συμβολαιογράφο», ανέφερε, «πρόκειται για λέξεις που έχουν πλαστεί από ξένους, αλλά βασίζονται στα ελληνικά».

«Δεν έχουμε κανένα πρόβλημα με τις ξένες λέξεις», πρόσθεσε, «παρά μόνο την ανάγκη ενός μέτρου στην αποδοχή τους».

«Η γλώσσα είναι αξία που πρέπει να υπηρετούμε»

Κλείνοντας, ο κ. Μπαμπινιώτης αναφέρθηκε στην ανάγκη καλλιέργειας της γλωσσικής συνείδησης:

«Αυτό που μας λείπει είναι ότι δεν θεωρούμε όλοι τη γλώσσα ως αξία. Δεν την υπηρετούμε, δεν διαθέτουμε τον χρόνο και τον κόπο που απαιτείται».

Επισήμανε ακόμη ότι η προτίμηση στην εκμάθηση ξένων γλωσσών, κυρίως των αγγλικών, «πολλές φορές λειτουργεί εις βάρος της μητρικής μας γλώσσας».

«Αν αυτά αμβλυνθούν ή ξεπεραστούν», κατέληξε, «η ελληνική γλώσσα δεν έχει κανέναν κίνδυνο, γιατί έχει μέσα της ένα τεράστιο δυναμικό και μπορεί να αναπτύσσεται ακόμη περισσότερο. Πρέπει να καλλιεργήσουμε το αίσθημα της ελληνικής γλώσσας ως αξίας, ως κεφαλαίου αυτού του τόπου και αυτού του πολιτισμού». 

by filoitexnisfilosofias